Phát biểu tại Hội nghị "Mở khóa dòng vốn dài hạn: Vai trò của Quỹ hưu trí và Xếp hạng tín nhiệm", bà Phạm Thị Thanh Tâm, Phó Vụ trưởng Vụ Các định chế tài chính, Bộ Tài chính cho biết Việt Nam đang đứng trước nhu cầu vốn rất lớn cho đầu tư phát triển. Các lĩnh vực được nhắc tới gồm hạ tầng, chuyển đổi số, công nghiệp công nghệ cao và chuyển đổi năng lượng.
Theo bà Tâm, để huy động nguồn lực phục vụ phát triển kinh tế, Chính phủ đặt mục tiêu thị trường vốn phải tiếp tục mở rộng về quy mô, nâng cao tính thanh khoản, đồng thời cải thiện hiệu quả huy động và phân bổ nguồn lực. Bên cạnh việc đa dạng hóa và nâng cao chất lượng sản phẩm, một trong những nhiệm vụ trọng tâm là phát triển, đa dạng hóa hệ thống các định chế tài chính, đặc biệt là hệ thống quỹ đầu tư. Đây được kỳ vọng là các định chế trung gian thu hút nguồn vốn dài hạn từ nhà đầu tư trong và ngoài nước.
Bà Tâm dẫn kinh nghiệm quốc tế cho thấy quy mô hệ thống quỹ hưu trí, bao gồm quỹ hưu trí nhà nước và tư nhân, thường chiếm tỷ trọng lớn trong hệ thống tài chính. Tại Australia, tổng tài sản hệ thống quỹ hưu trí tương đương khoảng 230% GDP, tại Mỹ khoảng 151% GDP, trong khi Quỹ Tiết kiệm Trung ương Singapore có quy mô khoảng 82% GDP. Với quy mô như vậy, các quỹ hưu trí trở thành những nhà đầu tư quan trọng trên thị trường vốn và thị trường trái phiếu.
Tại Việt Nam, tính đến cuối quý 1/2026, quy mô các quỹ bảo hiểm xã hội đạt trên 1,5 triệu tỷ đồng. Trong khi đó, hệ thống quỹ đầu tư và quỹ hưu trí có tổng giá trị tài sản quản lý khoảng hơn 835.000 tỷ đồng, tương đương 6,5% GDP. Riêng với quỹ hưu trí tư nhân, đến nay thị trường có 4 doanh nghiệp được cấp giấy chứng nhận đủ điều kiện kinh doanh dịch vụ quản lý quỹ hưu trí bổ sung tự nguyện và đang vận hành 7 quỹ. Tổng giá trị tài sản ròng của các quỹ này đạt khoảng 2.200 tỷ đồng, gấp 26 lần so với năm 2021
Theo số liệu được bà Tâm nêu tại hội nghị, đến cuối năm 2025, toàn hệ thống quỹ hưu trí có 22.538 người tham gia, gấp 32 lần so với năm 2021. Đại diện Bộ Tài chính cho rằng việc ra đời và vận hành hệ thống quỹ hưu trí bổ sung tự nguyện vừa góp phần đa dạng hóa chính sách an sinh xã hội, đáp ứng nhu cầu tích lũy dài hạn của người lao động, vừa góp phần phát triển cơ sở nhà đầu tư dài hạn trên thị trường vốn.
Dù mới hình thành, bà Tâm đánh giá hệ thống bảo hiểm hưu trí bổ sung tại Việt Nam đang có tốc độ tăng trưởng tương đối nhanh và còn nhiều tiềm năng phát triển. Tháng 3/2026, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 85 về hưu trí bổ sung, tạo lập khung pháp lý mới cho lĩnh vực này. Các quy định mới tập trung vào nguyên tắc, cách thức đóng góp và chi trả khi tham gia quỹ; đồng thời đổi mới hoạt động đầu tư theo hướng bảo đảm an toàn, bền vững và nâng cao hiệu quả. Cơ chế quản lý, giám sát hoạt động của các quỹ và tổ chức cung cấp dịch vụ cũng được hoàn thiện nhằm hạn chế rủi ro.
Bà Phạm Thị Thanh Tâm, Phó Vụ trưởng Vụ Các định chế tài chính, Bộ Tài chính
Một điểm đáng chú ý khác là chính sách thuế thu nhập cá nhân và thuế thu nhập doanh nghiệp đã được sửa đổi theo hướng mở rộng ưu đãi đối với việc tham gia quỹ hưu trí bổ sung. Theo bà Tâm, khoản chi trả từ quỹ bảo hiểm hưu trí bổ sung được miễn thuế thu nhập cá nhân.
Doanh nghiệp sử dụng lao động được tính vào chi phí hợp lý khi xác định thu nhập chịu thuế thu nhập doanh nghiệp đối với khoản đóng góp vào quỹ hưu trí, với mức tối đa 5 triệu đồng/người/tháng. Trong khi đó, người lao động tham gia quỹ được giảm trừ thu nhập chịu thuế thu nhập cá nhân đối với khoản đóng góp vào quỹ hưu trí tự nguyện ở mức 3 triệu đồng/người/tháng.
Các chính sách về thuế thu nhập doanh nghiệp được áp dụng từ kỳ tính thuế năm 2025, còn chính sách thuế thu nhập cá nhân được áp dụng từ kỳ tính thuế năm 2026. Theo đại diện Bộ Tài chính, đây là một phần trong quá trình cải cách thể chế đối với bảo hiểm hưu trí bổ sung và pháp luật thuế.
Bà Tâm cũng lưu ý Việt Nam đang bước vào quá trình già hóa dân số nhanh, trong khi nhu cầu bảo đảm an sinh xã hội dài hạn ngày càng tăng, tạo thêm áp lực đối với hệ thống bảo hiểm hưu trí bắt buộc. Trong bối cảnh đó, vai trò của bảo hiểm hưu trí bổ sung ngày càng trở nên quan trọng.
Trong giai đoạn tới, sự gia tăng của nhóm lao động có thu nhập trung bình và cao cùng với số người sau tuổi nghỉ hưu được nhìn nhận vừa là điều kiện thuận lợi, vừa đặt ra yêu cầu và thách thức đối với việc phát triển hệ thống hưu trí. Mục tiêu là để hệ thống này đóng góp đồng thời vào an sinh xã hội, phát triển kinh tế và sự phát triển của thị trường vốn, thị trường tài chính.
Theo bà Tâm, tại Quyết định số 144/QĐ-TTg, Thủ tướng Chính phủ đã giao mục tiêu quy mô tổng tài sản các quỹ hưu trí tăng trưởng bình quân 14,5% trong giai đoạn 2026–2030. Bà đánh giá đây là một mục tiêu tham vọng nhưng có tính khả thi.
Cơ sở cho nhận định này đến từ thực tế quy mô tài sản, số lượng người tham gia và giá trị đóng góp vào quỹ hưu trí thời gian qua đều duy trì tốc độ tăng trưởng cao. Theo bà Tâm, diễn biến này cho thấy nhận thức của doanh nghiệp và người lao động về vai trò của quỹ hưu trí bổ sung đang từng bước được cải thiện.
Tuy nhiên, đại diện Bộ Tài chính cho rằng để biến tiềm năng thành hiện thực vẫn còn nhiều việc phải triển khai. Trong đó, thu hút người lao động tích lũy và đầu tư dài hạn thông qua các quỹ hưu trí là nhiệm vụ mang tính trọng tâm. Qua đó, hệ thống quỹ hưu trí bổ sung có thể vừa cung cấp thêm lựa chọn tích lũy dài hạn cho người lao động, vừa đóng góp thêm nguồn vốn dài hạn cho thị trường vốn.