Nguy cơ thiếu điện đến 2030, Bộ Công Thương đề xuất điều chỉnh Quy hoạch điện VIII gấp

Bộ Công Thương vừa báo cáo Thủ tướng Chính phủ về các giải pháp bảo đảm cung ứng điện giai đoạn 2026-2030 và điều chỉnh Quy hoạch điện VIII. 

Báo cáo chỉ ra rằng Việt Nam đã trở thành nước nhập khẩu ròng năng lượng từ năm 2015. Tỉ trọng nhập khẩu ròng trên tổng năng lượng sơ cấp tăng từ 8,4% năm 2015 lên 43,9% năm 2025 và dự kiến ở mức 43,6% vào năm 2030. Riêng năm 2025, lượng năng lượng nhập khẩu lên tới 53,6 triệu TOE và dự kiến năm 2030 tăng lên 83,3 triệu TOE.

Bộ Công Thương cho rằng đây là thách thức lớn đối với cân đối cung - cầu năng lượng, trong khi nguồn tài nguyên dầu khí, than trong nước vẫn chưa được khai thác tương xứng.

Có thể thiếu hàng chục tỷ kWh điện kể từ năm 2028

Theo Bộ Công Thương, nhu cầu điện giai đoạn 2026-2030 được dự báo tiếp tục tăng mạnh, với tốc độ tăng điện thương phẩm khoảng 11,9-14,3%/năm và công suất cực đại Pmax tăng 13,3-15,9%/năm. Một số khu vực như Bắc Trung Bộ và Đồng bằng sông Hồng còn xuất hiện mức tăng phụ tải đột biến, không theo quy luật quá khứ.

Trong năm 2026, tổng sản lượng điện sản xuất ước đạt 354,4 tỷ kWh, tăng khoảng 9,7% so với năm 2025. Công suất cực đại toàn hệ thống dự kiến đạt 57.537 MW, tăng 6,4%. Riêng miền Bắc, Pmax đạt khoảng 30.248 MW, tăng 7,3%.

Tuy nhiên, theo đánh giá trên cơ sở cập nhật tính toán, xác định nhu cầu sản lượng điện và công suất cực đại Pmax từng năm, từ năm 2027, cân đối cung - cầu có thể bắt đầu xuất hiện nguy cơ thiếu hụt lớn.

Cụ thể, năm 2027, công suất hệ thống điện quốc gia có thể thiếu khoảng 4.256 MW, sản lượng thiếu khoảng 2,9 tỷ kWh. Năm 2028, mức thiếu công suất toàn hệ thống được dự báo lên tới 8.309 MW, tương ứng thiếu khoảng 20,7 tỷ kWh điện. Riêng miền Bắc có thể thiếu 9.678 MW công suất và 17,3 tỷ kWh sản lượng. Đến năm 2029, mức thiếu công suất toàn hệ thống có thể lên 13.348 MW, sản lượng thiếu khoảng 50,4 tỷ kWh. Năm 2030, con số này là khoảng 13.964 MW công suất và 61,18 tỷ kWh sản lượng. 

Cũng theo báo cáo, sau hơn 3 năm triển khai Quy hoạch điện VIII, tổng công suất các dự án đã đưa vào vận hành mới chiếm khoảng 5%, các dự án đã khởi công nhưng chưa vận hành chiếm khoảng 9%, dự án đã lựa chọn được nhà đầu tư nhưng chưa khởi công chiếm 28%, dự án mới có chủ trương đầu tư nhưng chưa chọn được nhà đầu tư chiếm khoảng 12%. Khoảng 45% còn lại chưa có chủ trương đầu tư.

Theo đánh giá, tiến độ triển khai các dự án nguồn điện theo Quy hoạch điện VIII sau hơn 3 năm còn rất chậm, tiềm ẩn nguy cơ an ninh cung ứng điện (Ảnh: EVN).

Bộ Công Thương đánh giá tiến độ triển khai các dự án nguồn điện trong thời gian qua rất chậm, tiềm ẩn nguy cơ đối với an ninh cung ứng điện. Một số nguyên nhân được chỉ ra gồm thời gian thực hiện thủ tục đầu tư, lựa chọn nhà đầu tư kéo dài, quy hoạch chưa nhanh chóng chuyển thành các dự án có thể xây dựng, cơ chế, chính sách chưa đủ hấp dẫn, khó khăn về vốn, đất đai, môi trường và đấu thầu.

Đối với lưới truyền tải, EVN và các đơn vị dự kiến triển khai 292 công trình, gồm 78 công trình 500 kV và 214 công trình 220 kV, với tổng khối lượng khoảng 16.665 km đường dây và 91.263 MVA dung lượng máy biến áp trong giai đoạn 2026-2030. Tuy nhiên, năng lực thực hiện của EVN và các đơn vị thành viên mới đáp ứng khoảng 28,6% khối lượng dự án lưới điện của Quy hoạch điện VIII.

Đề xuất hàng loạt giải pháp cấp bách

Trước tình hình trên, để bảo đảm điện cho giai đoạn 2027-2028, Bộ Công Thương đề xuất đẩy nhanh phát triển điện mặt trời mái nhà tự sản xuất, tự tiêu thụ, trước mắt khoảng 2.800 MW tại các bệnh viện, trường học và cơ quan công sở do Nhà nước quản lý, hoàn thành trước tháng 6/2027.

Bộ cũng đề xuất phát triển khoảng 2.000-3.000 MW hệ thống lưu trữ năng lượng bằng pin (BESS) để bổ sung công suất cho giai đoạn 2027-2028. Cùng với đó là bảo đảm các dự án nhập khẩu điện từ Lào đưa vào vận hành khoảng 700 MW trong năm 2027 và 1.700 MW trong năm 2028. Đồng thời, nhập khẩu điện từ Trung Quốc qua hướng Móng Cái khoảng 600 MW trước ngày 31/3/2027.

Đối với giai đoạn 2029-2030, báo cáo đề xuất xem xét bổ sung một số dự án nhiệt điện than kèm lộ trình lắp đặt hệ thống thu giữ và xử lý khí thải, đưa vào vận hành 5.300 MW nhiệt điện than mới vào năm 2030 tại các khu vực gần trung tâm phụ tải.

Bộ Công Thương đề xuất điều chỉnh Quy hoạch điện VIII theo 2 bước, trước mắt cập nhật, bổ sung nguồn điện để đáp ứng nhu cầu cấp bách, sau đó điều chỉnh tổng thể theo quy định của Luật Quy hoạch (Ảnh: PT).

Bên cạnh đó, Bộ Công Thương đề xuất bổ sung nguồn điện gió, điện mặt trời tại những địa phương có tiềm năng và đặc tính phát điện phù hợp, phấn đấu đưa vào vận hành 5.500 MW điện mặt trời năm 2029 và 3.000 MW năm 2030, cùng 4.000 MW điện gió trên bờ và gần bờ năm 2029 và 3.000 MW năm 2030.

Về quản lý nhu cầu, Bộ đề xuất điều chỉnh khoảng 3.000 MW phụ tải điện ra khỏi khung giờ cao điểm, tiết kiệm tối thiểu 3% điện năng và trong các tháng cao điểm nắng nóng thực hiện tiết kiệm tối thiểu 10% lượng điện tiêu thụ.

Bộ Công Thương đồng thời kiến nghị được điều chỉnh Quy hoạch điện VIII theo hai bước, trong đó bước đầu cập nhật quy hoạch theo quy định tại Nghị quyết số 253/2025/QH15, cho phép bổ sung các dự án nhiệt điện than mới để bù đắp các dự án nguồn điện nền khác chậm tiến độ, bổ sung nguồn năng lượng tái tạo có thể triển khai nhanh để bù đắp các dự án khác chưa triển khai.

Bước hai là điều chỉnh tổng thể Quy hoạch điện VIII theo quy định của Luật Quy hoạch, trong đó các dự án đã được điều chỉnh cập nhật theo quy hoạch Bước 1 là phần gắn kết chặt chẽ, không tách rời trong điều chỉnh tổng thể.

Báo cáo cũng đề nghị các địa phương phải chịu trách nhiệm về tiến độ các dự án điện, tổ chức đấu thầu công khai, minh bạch để lựa chọn nhà đầu tư đủ năng lực, đồng bộ quy hoạch sử dụng đất với Quy hoạch điện VIII và bàn giao mặt bằng đúng tiến độ.

Với các tập đoàn, Tổng công ty, Bộ Công Thương yêu cầu EVN tập trung nguồn lực hoàn thành các dự án nguồn và lưới truyền tải, đẩy nhanh đàm phán hợp đồng mua bán điện, PVN chịu trách nhiệm về chuỗi hạ tầng khí, EVNNPT tập trung phát triển các trục truyền tải liên miền, trong đó xác định hạ tầng lưới điện phải “đi trước một bước” để bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia.