Để triển khai trên phạm vi toàn quốc, cần tiếp tục hoàn thiện hành lang pháp lý, tiêu chuẩn kỹ thuật, hạ tầng công nghệ, bảo đảm Giấy chứng nhận đất đai điện tử có giá trị pháp lý đầy đủ, được các cơ quan, tổ chức thống nhất công nhận, sử dụng.
Người dân cung cấp thông tin làm sạch dữ liệu đất đai tại phường Hà Đông. Ảnh: Hoàng Sơn
Nhận diện những khó khăn, vướng mắc
Cục Quản lý đất đai (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) đang nghiên cứu, đánh giá khả năng áp dụng Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu tài sản gắn liền với đất dạng điện tử (Giấy chứng nhận đất đai điện tử); đồng thời đề xuất hoàn thiện các quy định pháp luật và giải pháp kỹ thuật phục vụ việc cấp loại giấy chứng nhận này. Theo Phó Cục trưởng Cục Quản lý đất đai Mai Văn Phấn, đây là hướng đi phù hợp với yêu cầu đẩy mạnh chuyển đổi số trong quản lý nhà nước về đất đai. Luật Đất đai năm 2024 và Nghị định số 101/2024/NĐ-CP đã bước đầu ghi nhận giá trị pháp lý của Giấy chứng nhận đất đai điện tử tương đương bản giấy.
Theo kết quả nghiên cứu, mô hình Giấy chứng nhận đất đai điện tử được xây dựng trên cơ sở nghiên cứu các căn cứ pháp lý, cơ sở khoa học và thực tiễn, hướng tới xác lập một mô hình giấy chứng nhận dạng điện tử có tính thống nhất, an toàn và có khả năng ứng dụng rộng rãi. Về kỹ thuật, Giấy chứng nhận đất đai điện tử được nghiên cứu theo hướng “bản gốc dữ liệu”, gồm 2 lớp: Định dạng PDF/A để hiển thị và XML dữ liệu nhúng. Việc xác thực được thực hiện bằng mã định danh UUID, mã QR thời gian thực và chữ ký số HSM. Mô hình này đã được thử nghiệm tại Văn phòng Đăng ký đất đai thành phố Hà Nội trên hệ thống ViLIS 2024-GCNĐT, nền tảng HaNoiLIS. Kết quả thử nghiệm được báo cáo đánh giá là chứng minh tính khả thi, độ ổn định và hiệu quả kinh tế - xã hội của Giấy chứng nhận đất đai điện tử.
Tuy nhiên, để mô hình có thể triển khai đồng bộ trên phạm vi toàn quốc, còn những khoảng trống cần được khẩn trương tháo gỡ. Trước hết, chưa có khái niệm chính thức ở cấp Luật về Giấy chứng nhận đất đai điện tử; chưa có cơ chế buộc các cơ quan, tổ chức như thuế, ngân hàng, công chứng, tòa án, thi hành án phải tiếp nhận, công nhận và sử dụng Giấy chứng nhận đất đai điện tử trong các giao dịch dân sự, đăng ký thế chấp, cấp tín dụng hoặc tố tụng.
Đồng bộ thể chế, hạ tầng và lộ trình triển khai
Để khắc phục những khoảng trống nêu trên, báo cáo đề xuất hoàn thiện thể chế theo mô hình 3 cấp gồm: Luật, Nghị định và Thông tư.
Đại diện Cục Quản lý đất đai cho biết, ở cấp Luật, cần tham mưu Quốc hội bổ sung, luật hóa chính thức khái niệm Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu tài sản gắn liền với đất dạng điện tử vào Luật Đất đai. Ở cấp Nghị định của Chính phủ, cần quy định cụ thể về giá trị pháp lý, cơ chế công nhận, sử dụng, chuyển đổi và quản lý Giấy chứng nhận đất đai điện tử; cần xác lập khung chính sách bắt buộc liên thông giá trị pháp lý giữa các bộ, ngành; quy định rõ trách nhiệm của cơ quan thuế, công chứng, ngân hàng, tòa án, thi hành án trong việc công nhận, sử dụng Giấy chứng nhận đất đai điện tử mà không yêu cầu người dân, doanh nghiệp xuất trình bản giấy. Ở cấp Thông tư, Bộ Nông nghiệp và Môi trường được đề xuất ban hành hướng dẫn chuyên ngành về toàn bộ quy trình và tiêu chuẩn kỹ thuật.
Cùng với hoàn thiện thể chế, việc chuẩn hóa khung tiêu chuẩn dữ liệu quốc gia về Giấy chứng nhận đất đai điện tử có ý nghĩa then chốt; việc triển khai cũng cần có lộ trình phù hợp, bảo đảm quá trình chuyển đổi không làm gián đoạn các giao dịch đất đai hiện hành. Theo đề xuất, đối với những địa phương đã hoàn thành cơ sở dữ liệu đất đai, có thể triển khai ngay việc cấp Giấy chứng nhận đất đai điện tử đồng bộ, kết nối toàn trình với Cổng Dịch vụ công quốc gia và các cơ quan thuế, ngân hàng, công chứng. Đối với những địa phương chưa hoàn thiện cơ sở dữ liệu đất đai, có thể triển khai theo mô hình cuốn chiếu, vừa số hóa, chuẩn hóa dữ liệu địa chính, vừa từng bước áp dụng Giấy chứng nhận đất đai điện tử đối với hồ sơ đăng ký mới và đăng ký biến động.
Để thực hiện nhiệm vụ này, Cục Quản lý đất đai đã thành lập Tổ công tác nghiên cứu, đánh giá khả năng áp dụng Giấy chứng nhận đất đai điện tử và đề xuất sửa đổi quy định pháp luật, giải pháp kỹ thuật phục vụ việc cấp Giấy chứng nhận đất đai điện tử. Việc nghiên cứu, hoàn thiện đồng bộ từ thể chế đến tiêu chuẩn kỹ thuật và hạ tầng sẽ tạo cơ sở để Giấy chứng nhận đất đai điện tử trở thành một thành phần thống nhất trong hệ thống quản lý đất đai. Việc chuyển từ quản lý Giấy chứng nhận đất đai bằng giấy sang Giấy chứng nhận đất đai điện tử sẽ góp phần nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước; tạo thuận lợi hơn cho người dân, doanh nghiệp trong thực hiện thủ tục, giao dịch liên quan đến đất đai.