“Tái sinh” nhà máy điện hạt nhân đã ngừng hoạt động

Trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng trầm trọng và nhu cầu năng lượng ngày càng tăng cao, việc "tái sinh" các nhà máy điện hạt nhân đã ngừng hoạt động đang trở thành một giải pháp chiến lược.

Thay vì xây dựng mới tốn kém và mất hàng thập kỷ, việc khởi động lại các cơ sở cũ giúp tận dụng hạ tầng sẵn có, cung cấp nguồn điện sạch, không phát thải carbon.

Một ví dụ điển hình là nhà máy Palisades tại Covert, Michigan, Mỹ – nhà máy đầu tiên trong lịch sử nước này được phê duyệt chuyển từ trạng thái ngừng hoạt động sang vận hành trở lại.

Dự án này không chỉ đánh dấu sự hồi sinh của năng lượng hạt nhân mà còn mở ra kỷ nguyên mới cho ngành công nghiệp này.

Nhà máy Palisades bắt đầu hoạt động từ năm 1971, với công suất 800 MW, sử dụng lò phản ứng nước áp lực. Trong hơn 50 năm, nó đã cung cấp điện cho hơn 800.000 hộ gia đình và doanh nghiệp dọc bờ hồ Michigan. Tuy nhiên, đến năm 2022, nhà máy bị ngừng hoạt động đột ngột do các yếu tố kinh tế, bao gồm chi phí vận hành cao và cạnh tranh từ nguồn năng lượng khác.

Công ty Holtec International (có trụ sở tại Jupiter, Florida, Mỹ) đã mua lại cơ sở này với kế hoạch ban đầu là tháo dỡ, nhưng sau đó chuyển hướng sang tái khởi động nhà máy.

Việc ngừng hoạt động đột ngột đã dẫn đến một số vấn đề kỹ thuật, như vết nứt trên hàng nghìn ống tạo hơi – bộ phận chuyển nhiệt từ lò phản ứng sang sản xuất hơi nước. Các nhà phê bình cho rằng đây là hậu quả của quản lý kém trong quá trình ngừng, và khuyến nghị thay thế toàn bộ hệ thống tạo hơi để đảm bảo an toàn.

Nhà máy điện hạt nhân Palisades ở Covert, Michigan. Ảnh: NEI Magazine

Kế hoạch tái sinh Palisades được Holtec thúc đẩy mạnh mẽ. Ban đầu, mục tiêu là kết nối lại vào lưới điện vào tháng 10/2025, nhưng do trì hoãn từ các vấn đề kỹ thuật, thời gian được điều chỉnh sang tháng 2 hoặc 3/2026.

Holtec đang lắp ráp lại các linh kiện, chèn ống lót vào hệ thống tạo hơi để khắc phục vết nứt. Dự án nhận được khoản vay khoảng 1,52 tỷ USD từ chính phủ Mỹ, nhằm hỗ trợ chuyển đổi từ than đá sang điện hạt nhân – một phần trong chiến lược năng lượng sạch quốc gia.

Không dừng lại ở việc khởi động lại lò cũ, Holtec còn lập kế hoạch xây dựng 2 lò phản ứng module nhỏ (SMR) mang tên Pioneer-1 và Pioneer-2 tại cùng địa điểm. Mỗi lò có công suất khoảng 340 MW, tổng cộng sẽ có thêm 680 MW năng lượng không phát thải carbon.

Phần đầu tiên của đơn xin phép xây dựng đã được nộp cho Ủy ban Quản lý Hạt nhân Mỹ (NRC) vào ngày 31/12/2025, và NRC công bố cho công chúng xem xét vào ngày 13/1/2026.

Nếu được phê duyệt Giấy phép Hoạt động Hạn chế (LWA), Holtec có thể bắt đầu các công việc sơ bộ như cải thiện đất, lắp nền móng và xây dựng cấu trúc chứa.

"Đây là một khoảnh khắc đáng tự hào và mang tính lịch sử đối với đội ngũ của chúng tôi, đối với Michigan và đối với Mỹ", Chủ tịch Holtec International, Kelly Trice, cho biết khi nộp đơn xin cấp phép vào năm ngoái. "Sự chấp thuận của NRC để tái khởi động Palisades là một cột mốc chưa từng có trong ngành năng lượng hạt nhân của Mỹ".

Phần hai của đơn dự kiến được nộp vào giữa năm 2027, với mục tiêu hoàn thành vào đầu những năm 2030. Dự án cũng đã nhận được thêm khoản tài trợ 400 triệu USD từ Bộ Năng lượng Mỹ – được Holtec xác định là một cột mốc quan trọng trong chiến lược triển khai lò phản ứng hạt nhân module nhỏ (SMR) của công ty.

Lợi ích của việc tái sinh Palisades là rõ ràng. Khi hoạt động đầy đủ, nhà máy sẽ cung cấp điện sạch cho hàng trăm nghìn hộ gia đình, góp phần giảm phát thải khí nhà kính và hỗ trợ chuyển đổi năng lượng.

Tuy nhiên, thách thức không hề nhỏ. Chi phí khởi động lại có thể vượt dự kiến do sửa chữa kỹ thuật, và không loại trừ những trì hoãn. Các rào cản quy định từ NRC đòi hỏi đánh giá nghiêm ngặt về an toàn, môi trường.

Mặc dù điện hạt nhân không phát thải carbon, nhưng lo ngại về chất thải phóng xạ và rủi ro tai nạn vẫn tồn tại, dù Palisades chưa ghi nhận sự cố lớn. Các nhà phê bình nhấn mạnh cần giám sát chặt chẽ quá trình tái khởi động để tránh lặp lại sai lầm quản lý.

"Tái sinh" Palisades không chỉ là câu chuyện của một nhà máy mà còn là biểu tượng cho sự trở lại của năng lượng hạt nhân ở Mỹ và toàn cầu. Với sự hỗ trợ từ chính phủ và công nghệ mới như SMR, ngành này có thể đóng vai trò quan trọng trong cuộc chiến chống biến đổi khí hậu.

Nếu thành công, Palisades sẽ mở đường cho nhiều dự án tương tự, giúp thế giới đạt mục tiêu năng lượng bền vững vào năm 2050. Đây là minh chứng rằng, từ đống tro tàn, điện hạt nhân có thể "tái sinh" mạnh mẽ hơn bao giờ hết.

Minh Đức (Theo Interesting Engineering, Ecoportal)