Thời đại ngày nay việc buông ra những câu nói mang tính trêu ghẹo, chê bai người khác như “ế truyền kiếp”, “gái ế”, “béo thế”, “mập quá”, “hai lưng à”,… là điều xảy ra hằng ngày trong cuộc sống. Đây là thực trạng mà nhiều người cứ ngỡ là bông đùa nhưng vô tình đang gián tiếp làm ảnh hưởng đến danh dự, nhân phẩm, uy tín của người đó gây ảnh hưởng nặng nề đến tâm lý. 1 - 2 lần không nói làm gì nhưng quá nhiều lần người nghe sẽ cảm thấy khó chịu, mặc cảm. Thậm chí bị chế giễu nhiều quá còn khiến người đó bị trầm cảm, có thể còn tìm đến cái chết.
Trước tiên, theo Hiến pháp 2013 có quy định mọi người có quyền bất khả xâm phạm về thân thể, được pháp luật bảo hộ về sức khỏe, danh dự và nhân phẩm; không bị tra tấn, bạo lực, truy bức, nhục hình hay bất kỳ hình thức đối xử nào khác xâm phạm thân thể, sức khỏe, xúc phạm danh dự, nhân phẩm.
Đồng thời, Khoản 1 Điều 34 Bộ luật Dân sự 2015 đã nhấn mạnh: Danh dự, nhân phẩm, uy tín của cá nhân là bất khả xâm phạm và được pháp luật bảo vệ.
Bởi danh dự, nhân phẩm được pháp luật bảo vệ nên bất kỳ hành vi nào xâm phạm sẽ bị xử lý theo quy định. Theo đó, người nào có những hành vi như sử dụng ngôn ngữ, cử chỉ nhằm chế giễu, chê bai người khác có thể sẽ bị xử phạt hành chính và nặng hơn có thể bị xử lý hình sự.
Khi không còn là vui đùa nữa thì hậu quả người đi chê bai, miệt thị người khác có thể phải chịu là rất nặng.
Căn cứ điểm a khoản 3 Điều 7 Nghị định 144/2021/NĐ-CP, người nào có hành vi trêu ghẹo, xúc phạm, lăng mạ, khiêu khích, bôi nhọ danh dự, nhân phẩm người khác thì bị phạt tiền từ 02 - 03 triệu đồng trừ trường hợp:
Lăng mạ, xúc phạm danh dự, nhân phẩm người thi hành công vụ thì bị phạt từ 04 - 06 triệu đồng.Xúc phạm, chì chiết danh dự, nhân phẩm của thành viên trong gia đình thì bị phạt từ 05 - 10 triệu đồng.Nếu hành vi xúc phạm nhân phẩm, danh dự người khác do người vi phạm lợi dụng mạng xã hội thì người vi phạm có thể bị phạt tiền từ 10 - 20 triệu đồng theo quy định tại điểm a khoản 1 Điều 101 Nghị định 15/2020/NĐ-CP.
Nếu tính chất, mức độ của hành vi vi phạm đến mức phải chịu trách nhiệm hình sự về Tội làm nhục người khác được quy định tại Điều 155 Bộ luật Hình sự 2015, sửa đổi, bổ sung 2017 thì người đó sẽ đối mặt với hình phạt:
Người nào xúc phạm nghiêm trọng nhân phẩm, danh dự của người khác, thì bị phạt cảnh cáo, phạt tiền từ 10 - 30 triệu đồng hoặc phạt cải tạo không giam giữ đến 03 năm.
Người phạm tội thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt tù từ 03 tháng đến 02 năm: Phạm tội 02 lần trở lên; Phạm tội với 02 người trở lên; Lợi dụng chức vụ, quyền hạn; Phạm tội với người đang thi hành công vụ; Phạm tội với người dạy dỗ, nuôi dưỡng, chăm sóc, chữa bệnh cho mình; Sử dụng mạng máy tính hoặc mạng viễn thông, phương tiện điện tử để phạm tội; Gây rối loạn tâm thần và hành vi của nạn nhân mà tỷ lệ tổn thương cơ thể từ 31% đến 60%.
Phạm tội thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt tù từ 02 - 05 năm: Gây rối loạn tâm thần và hành vi của nạn nhân mà tỷ lệ tổn thương cơ thể 61% trở lênLàm nạn nhân tự sát.
Hình phạt bổ sung: Người phạm tội có thể bị cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định từ 01 - 05 năm.
Không chỉ phải chịu trách nhiệm trước pháp luật mà người nào miệt thị ngoại hình người khác còn phải bồi thường thiệt hại cho người bị xúc phạm, bôi nhọ, chế giễu.
Theo quy định tại Điều 592 Bộ luật Dân sự 2015, nếu người nào xúc phạm danh dự, nhân phẩm, uy tín của người khác thì phải bồi thường thiệt hại cho người đó. Cụ thể, các mức bồi thường gồm:
- Chi phí hợp lý để hạn chế, khắc phục thiệt hại;
- Thu nhập thực tế bị mất hoặc bị giảm sút;
- Mức bồi thường bù đắp tổn thất về tinh thần do hình vi xúc phạm nhân phẩm, danh dự người khác gây ra. Nếu không thỏa thuận được thì tối đa không quá mười lần mức lương cơ sở (hiện nay, lương cơ sở là 1,8 triệu đồng/tháng nên mức bồi thường bù đắp tổn thất tinh thần cao nhất là 18 triệu đồng).
Như vậy, khi không còn là vui đùa nữa thì hậu quả người đi chê bai, miệt thị ngoại hình người khác có thể phải chịu là rất nặng. Do đó, nên thông minh và tinh tế khi khen, chê sao cho đúng người, đúng lúc và đúng pháp luật.
Trong quy định này cũng không có điều khoản về việc chê người khác béo, lùn, xấu, ế... bị xử phạt. Việc xúc phạm danh dự, nhân phẩm được hiểu như thế nào thì chưa có văn bản nào nêu rõ.
Mức độ của việc chê béo, lùn, xấu, ế... là do cá nhân từng người cảm nhận. Nếu căn cứ vào ý thức chủ quan của người chê hay người bị chê thì chưa đủ căn cứ để xác định có phải hành vi xúc phạm danh dự, nhân phẩm hay không. Việc xác định cần phải kết hợp với các yếu tố như hoàn cảnh, trình độ nhận thức, mối quan hệ giữa người chê và người bị chê, địa vị xã hội, phong tục tập quán, truyền thống gia đình... Một trong những yếu tố khác cũng quan trọng đó là dư luận xã hội để xác định đó có phải hành vi xúc phạm nhân phẩm, danh dự hay không và ở mức nào.
Nếu chê bai người khác chỉ là câu chuyện đùa giữa các thành viên và không khiến ai cảm thấy bị xúc phạm, tổn thương thì không bị xử phạt như quy định trên.
Vui đùa là chuyện vô cùng bình thường và phổ biến trong cuộc sống thường ngày. Nhưng mục đích của vui đùa là ở việc điều tiết không khí, nếu không nắm được chừng mực, ngôn từ nhiều khi sẽ hữu ý vô ý tổn thương đến người khác.
Vui đùa trên sự tôn trọng người khác mới mát rượi như tắm gió xuân. Chỉ khí đối phương cảm thấy buồn cười thì mới gọi là vui đùa. Ngược lại, nếu đối phương cảm thấy không buồn cười, thậm chí là tức giận thì đó là vô lễ, không lịch sự.