Phát biểu của Tổng Bí thư Tô Lâm tại Hội nghị toàn quốc quán triệt, triển khai Nghị quyết số 79 và 80 của Bộ Chính trị
Sáng 25/2, Ban Bí thư tổ chức Hội nghị toàn quốc nghiên cứu, học tập, quán triệt và triển khai thực hiện Nghị quyết số 79 về phát triển kinh tế Nhà nước và Nghị quyết số 80 về phát triển văn hóa Việt Nam.
Tổng Bí thư Tô Lâm phát biểu chỉ đạo hội nghị.
Phát biểu chỉ đạo hội nghị, Tổng Bí thư Tô Lâm cho biết, bên cạnh những Nghị quyết đã ban hành trước đó, 2 Nghị quyết mới là sự bổ sung thêm những quyết sách lớn của Đảng, được hình thành trên cơ sở tổng kết sâu sắc thực tiễn và phát triển tư duy lý luận trong bối cảnh đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới, nhằm đồng thời giải quyết hai yêu cầu có tính nền tảng là tăng cường "nội lực vật chất" và củng cố "nội lực tinh thần". Các nghị quyết cũng khẳng định quyết tâm xây dựng nền kinh tế độc lập, tự chủ, năng động, hiệu quả gắn với hội nhập quốc tế sâu rộng và xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc.
Với ý nghĩa đó, Tổng Bí thư đề nghị tập trung nghiên cứu kỹ lưỡng nội dung các Nghị quyết, nội dung chỉ đạo của các Ủy viên Bộ Chính trị phát biểu trong hội nghị, làm sâu sắc thêm những vấn đề cốt lõi, những điểm mới, những yêu cầu đặt ra trong tổ chức thực hiện, từ đó thống nhất cao về nhận thức và hành động.
" Chỉ khi toàn Đảng, toàn dân, toàn quân nhận thức đầy đủ và quyết tâm thực hiện, các Nghị quyết mới thực sự đi vào cuộc sống, tạo chuyển biến rõ nét, góp phần hiện thực hóa mục tiêu phát triển nhanh và bền vững đất nước trong giai đoạn mới ", Tổng Bí thư nhấn mạnh.
Nhấn mạnh thêm nội dung liên quan đến Nghị quyết số 79, Tổng Bí thư cho rằng kinh tế Nhà nước phải thực sự chiếm lĩnh "những cao điểm chiến lược chỉ huy" của nền kinh tế, giữ vai trò chủ đạo, trở thành "điểm tựa quốc gia" trong kỷ nguyên mới.
Tổng Bí thư nêu thực tế, những năm gần đây, kinh tế Nhà nước cùng với kinh tế tư nhân đã tạo thành hai trụ cột quan trọng của nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa. Khu vực kinh tế tư nhân ngày càng phát triển năng động, đóng góp lớn vào tăng trưởng, nhiều doanh nghiệp tư nhân đã từng bước tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị khu vực và toàn cầu.
Song song với đó, kinh tế nhà nước giữ vai trò chủ đạo, bảo đảm các cân đối lớn, ổn định, điều tiết vĩ mô và thực hiện những nhiệm vụ chiến lược trung và dài hạn liên quan trực tiếp đến an ninh năng lượng, an ninh tài chính, tiền tệ, an ninh viễn thông, hạ tầng thiết yếu và những lĩnh vực then chốt của nền kinh tế. Nói cách khác, kinh tế Nhà nước phải chiếm lĩnh được "những cao điểm chiến lược chỉ huy" của nền kinh tế.
" Trong lần tôi trao đổi với các giáo sư Đại học Harvard, họ rất nhấn mạnh 'kinh tế thị trường tự do'. Nhưng tôi tranh luận lại rằng: nhà nước Mỹ sinh ra để làm gì? Ai đặt ra vấn đề tiền tệ? Ai đặt ra vấn đề tỷ giá? Ai đặt ra vấn đề thuế? Đấy chính là nhà nước, điều tiết nền kinh tế bằng nhà nước. Làm gì có chuyện kinh tế thị trường tự do được.
Phát kiến 'kinh tế thị trường có sự quản lý của Nhà nước' là của Việt Nam, nhưng chúng ta bận quá nhiều việc của thực tiễn nên chưa nghiên cứu để trở thành luận thuyết kinh tế. Các giáo sư Đại học Harvard cũng rất đồng tình và sẵn sàng thảo luận vấn đề này.
Rõ ràng chúng ta thấy kinh tế Nhà nước giải quyết rất nhiều vấn đề của Nhà nước. Làm sao mà tự do được? Ngay đối với chúng ta, những lĩnh vực mở ra như đất đai, tiền tệ, khoáng sản... tất cả những cái đó là của Nhà nước, Nhà nước điều tiết, làm sao mà tự do được những chuyện đó. Đất đai là của toàn dân mà Nhà nước thay mặt cho toàn dân để quản lý; nếu chúng ta buông lỏng chuyện đó là chúng ta thất bại. ", Tổng Bí thư nói.
Theo Tổng Bí thư, để thực sự chiếm lĩnh "những cao điểm chiến lược" của nền kinh tế, khu vực kinh tế Nhà nước phải được cơ cấu lại mạnh mẽ, tập trung vào những ngành, lĩnh vực then chốt, địa bàn trọng yếu, có tính chiến lược và sức lan tỏa cao. Vai trò chủ đạo phải được chứng minh bằng năng lực dẫn dắt, bằng hiệu quả, bằng đóng góp thực chất cho ổn định vĩ mô, cho an ninh kinh tế và cho phát triển trung và dài hạn.
" Lĩnh vực nào Nhà nước cần nắm giữ để bảo đảm chủ quyền và ổn định thì phải nắm cho chắc, làm cho tinh, cho mạnh. Lĩnh vực nào Nhà nước chỉ nên giữ vai trò dẫn dắt, tạo nền tảng, mở đường thì phải thiết kế cơ chế để khu vực tư nhân cùng tham gia, cùng cạnh tranh và cùng phát triển. Lĩnh vực nào Nhà nước không cần thiết làm hoặc làm không hiệu quả thì phải kiên quyết sắp xếp lại theo nguyên tắc thị trường, minh bạch, chống 'lợi ích nhóm', chống 'sân sau', chống 'thao túng', chống 'trục lợi' chính sách ", Tổng Bí thư lưu ý.
Nhấn mạnh quan điểm kinh tế Nhà nước phải có những đóng góp mang tính đột phá vào năng lực tự chủ quốc gia, bảo đảm duy trì ổn định và can thiệp kịp thời khi xuất hiện rủi ro mang tính hệ thống, Tổng Bí thư yêu cầu, trong giai đoạn tới, kinh tế Nhà nước phải thực sự được cụ thể hóa thành 5 "điểm tựa" lớn.
Gồm: điểm tựa về an ninh và chủ quyền kinh tế; điểm tựa về điều tiết, ổn định và sức chống chịu; điểm tựa dẫn dắt cho khu vực tư nhân; điểm tựa dẫn dắt cho khu vực tư nhân; điểm tựa về chuẩn mực quản trị và liêm chính công vụ trong kinh tế.
Nhận định có 3 vấn đề Nhà nước phải chịu trách nhiệm, Tổng Bí thư trước tiên chia sẻ về quy hoạch, quy hoạch phát triển kinh tế - xã hội của quốc gia, ngành, lĩnh vực, địa phương.
Vấn đề thứ hai là tiêu chuẩn, chất lượng, Tổng Bí thư nhắc nhiều doanh nghiệp vào đề nghị Chính phủ, địa phương cấp dự án nhưng chỉ quan tâm đến lợi nhuận, không lo các vấn đề về hạ tầng hay môi trường. Đó là lý do phải có quy hoạch, phải có tiêu chuẩn.
" Hay như phát triển hạ tầng giao thông, tại sao lại lựa chọn nhà thầu này, tại sao lựa chọn công nghệ nước kia, của ai không biết nhưng phải đảm bảo đúng tiêu chuẩn của Việt Nam. Đơn cử như hệ thống tàu điện ngầm phải có tiêu chuẩn, chứ không thể đưa một nhà máy cũ, dây chuyền cũ, lạc hậu của Nhật hoặc của Đức về nước mình và coi đây là của nước ngoài, tiên tiến... Không có tiêu chuẩn thì làm sao có căn cứ để bác bỏ được. Doanh nghiệp ký kết với nhau mua về, thậm chí lạc hậu, giá rất rẻ nhưng đưa về Việt Nam bán rất đắt ", Tổng Bí thư nêu.
Vấn đề 3 tuyến đường trên cao như của Hà Nội không kết nối được vào với nhau cũng là dẫn chứng được Tổng Bí thư đưa ra, vì "mỗi ông một tiêu chuẩn" . " Ông thì dùng công nghệ Nhật, ông thì Pháp, ông thì Trung Quốc nên hệ thống không kết nối được. Đấy là bệnh của chúng ta và hậu quả này chúng ta phải chịu ", Tổng Bí thư nói.
Vấn đề thứ ba được Tổng Bí thư nhắc đến là phải có hạch toán. " Tôi thấy hình như các doanh nghiệp Nhà nước, các đơn vị Nhà nước lâu rồi không tính đến tính hạch toán của nền kinh tế mà chỉ trọng tâm chủ yếu đến vấn đề giải ngân ", Tổng Bí thư chia sẻ.
Theo Tổng Bí thư, doanh nghiệp chỉ quan tâm nếu Nhà nước, Chính phủ cấp cho 10.000 tỷ, doanh nghiệp giải ngân hết 10.000 tỷ là hoàn thành nhiệm vụ. Nhưng khi hỏi doanh nghiệp nhận 10.000 tỷ thì bao lâu thu hồi và trả lại đủ vốn cho Nhà nước thì câu trả lời lại chưa rõ.
Tổng Bí thư Tô Lâm dẫn ví dụ dự án sân bay Long Thành với tổng mức đầu tư khoảng 16 tỷ USD. So với một số quốc gia khác như Malaysia hay Singapore… mức đầu tư này được đánh giá là cao, song các chỉ tiêu về hiệu quả, thời gian thu hồi vốn hay đóng góp cụ thể cho tăng trưởng kinh tế vẫn chưa được lượng hóa rõ ràng.
" Nếu quy mô 16 tỷ USD thì kinh khủng. Nhưng tôi hỏi có vượt trội hơn được Malaysia và Singapore thì không chứng minh được. Tôi hỏi bao lâu thu hồi được vốn cho Nhà nước cũng không trả lời được. Tôi hỏi sân bay Long Thành này mỗi năm đóng góp cho sự tăng trưởng của kinh tế, của quốc gia là bao nhiêu cũng không tính toán được ", Tổng Bí thư nhấn mạnh.
Từ câu chuyện này, Tổng Bí thư nhấn mạnh mọi công trình, mọi dự án của Nhà nước rất quan trọng, khi xây dựng phải có yếu tố phải hạch toán.
" Phải lập lại trật tự về việc này. Tư nhân người ta hạch toán người ta làm rất nhanh. Có người nói cùng hai công trình xây dựng khách sạn, khách sạn của Nhà nước 5 năm chưa xong nhưng của tư nhân 1 năm đã xong được ", Tổng Bí thư dẫn chứng.
Hội nghị toàn quốc nghiên cứu, học tập, quán triệt và triển khai thực hiện Nghị quyết số 79 - NQ/TW về phát triển kinh tế Nhà nước và Nghị quyết số 80 - NQ/TW về phát triển văn hóa Việt Nam của Bộ Chính trị.
Văn hoá phải soi đường cho quốc dân đi
Tại hội nghị, Tổng Bí thư Tô Lâm khẳng định trong lịch sử dân tộc, sức mạnh Việt Nam không chỉ được tạo nên bởi tài nguyên hay quy mô, mà trước hết bởi bản lĩnh, khí phách, ý chí và hệ giá trị được hun đúc qua hàng nghìn năm dựng nước và giữ nước.
"Sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh từng nói “Văn hóa phải soi đường cho quốc dân đi”. Lời dạy ấy đến hôm nay càng cho thấy Văn hóa không chỉ đồng hành với phát triển, mà Văn hóa phải đứng ở “vị trí dẫn đường”, là nền tảng định hình chất lượng con người và chất lượng quốc gia. Nếu kinh tế quyết định năng lực đi nhanh, thì “văn hóa quyết định khả năng đi xa”. Nếu kinh tế tạo ra của cải vật chất, thì văn hóa tạo ra bản lĩnh, kỷ luật, niềm tin và sức mạnh tinh thần để đất nước vượt qua thử thách và vươn lên", Tổng Bí thư nêu.
Bên cạnh đó, Tổng Bí thư cho rằng thách thức lớn nhất đối với văn hóa hôm nay không chỉ là thiếu nguồn lực, mà là nguy cơ xói mòn hệ giá trị, lệch chuẩn hành vi, thực dụng hóa, bạo lực ngôn từ, tin giả, tin thất thiệt và sự tấn công của những yếu tố độc hại trong không gian mạng.
"Nếu không kịp thời chấn hưng văn hóa, chúng ta có thể tăng trưởng nhanh trong ngắn hạn nhưng sẽ thiếu điểm tựa dài hạn. Con người có thể giàu lên nhưng nghèo đi về chuẩn mực, về lòng tự trọng, về trách nhiệm công dân và về khát vọng cống hiến", Tổng Bí thư nói.
Vì vậy, Tổng Bí thư đề nghị tập trung triển khai đồng bộ 5 nhiệm vụ trọng tâm.
"Trước hết, phải xây dựng và lan tỏa hệ giá trị quốc gia, hệ giá trị văn hóa và chuẩn mực con người Việt Nam thời kỳ mới. Một đất nước muốn đi xa phải có “la bàn” về giá trị. Giá trị ấy phải kết tinh được truyền thống và khát vọng hiện đại, đủ mạnh để dẫn dắt hành vi xã hội, đủ rõ để phân biệt đúng- sai; tốt- xấu; thật-giả và đủ bền để chống lại sự lệch chuẩn, lai căng và sự thao túng trong môi trường số. Trong đó, cần nhấn mạnh những phẩm chất cốt lõi: yêu nước, thuần phong mỹ tục, kỷ cương, liêm chính, trách nhiệm, nhân ái, sáng tạo, khát vọng vươn lên. Quan trọng hơn, hệ giá trị không thể chỉ “viết trong văn bản”, mà phải được cụ thể hóa thành chương trình giáo dục, thành chuẩn mực công vụ, thành tiêu chí đánh giá văn minh cộng đồng và thành thước đo chất lượng phát triển.
Thứ hai, phải coi xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh là nhiệm vụ mang tính nền tảng. Môi trường văn hóa phải thực sự là tổng hòa những chuẩn mực ứng xử, thái độ tôn trọng pháp luật, tôn trọng sự thật, tôn trọng nhân phẩm con người, tôn trọng lao động và sự cống hiến. Đặc biệt, trong kỷ nguyên số, môi trường văn hóa mở rộng sang không gian mạng, nơi thông tin lan truyền nhanh, cảm xúc bị kích động dễ dàng và độc hại có thể “đầu độc”, tạo mơ hồ trong nhận thức nếu thiếu sức đề kháng. Vì vậy, cần nâng cao năng lực “miễn dịch xã hội” trước tin giả, thông tin xấu độc và xây dựng văn hóa tranh luận văn minh, văn hóa ứng xử có trách nhiệm. Kiên quyết bài trừ bạo lực ngôn từ, xúc phạm nhân phẩm, gieo rắc hằn thù, chia rẽ và suy đồi.
Thứ ba, đặt trọng tâm vào giáo dục và phát triển con người, coi đây là trục xuyên suốt của chấn hưng văn hóa. Nhà trường không chỉ dạy chữ, mà phải dạy làm người, dạy trách nhiệm công dân, dạy kỷ luật và năng lực sống. Gia đình không chỉ là nơi nuôi dưỡng vật chất, mà là nơi hình thành nhân cách, nền nếp và lòng tự trọng. Cộng đồng không chỉ tạo ra không gian sinh hoạt, mà phải tạo ra môi trường tôn vinh điều tốt, khuyến khích lao động, khuyến khích học tập và khuyến khích cống hiến. Chấn hưng văn hóa phải bắt đầu từ những điều gần gũi nhất: tôn trọng pháp luật, tôn trọng người khác, trung thực, tử tế, trách nhiệm và tinh thần phụng sự cộng đồng, “mình vì mọi người”. Mọi người đều phải có trách nhiệm với xã hội.
Thứ tư, phát triển công nghiệp văn hóa để văn hóa vừa là nền tảng tinh thần, vừa là nguồn lực kinh tế, vừa là sức mạnh mềm của quốc gia. Một nền văn hóa mạnh không chỉ được đo bằng chiều sâu truyền thống, mà còn bởi năng lực sáng tạo và năng lực sản xuất những sản phẩm văn hóa chất lượng cao, có sức lan tỏa và có thị trường. Phải thúc đẩy các ngành công nghiệp văn hóa phát triển theo hướng hiện đại, chuyên nghiệp, đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ, chuyển đổi số để tạo động lực bứt phá cho phát triển văn hóa. Đồng thời bảo vệ bản quyền, xây dựng hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, thu hút nhân lực chất lượng cao. Làm được điều đó, văn hóa sẽ không chỉ “giữ gìn bản sắc”, mà còn “tạo ra giá trị mới”, đóng góp thiết thực cho tăng trưởng và hình ảnh quốc gia.
Thứ năm, xây dựng văn hóa trong hệ thống chính trị và coi đây là gốc của niềm tin xã hội. Văn hóa trong Đảng, trong bộ máy công quyền phải là văn hóa gương mẫu, nói đi đôi với làm, trọng danh dự, trọng kỷ luật và tận tụy phục vụ nhân dân. Mỗi cán bộ, đảng viên phải là một hạt nhân lan tỏa văn hóa liêm chính, chuẩn mực trong ứng xử, nghiêm túc trong thực thi nhiệm vụ, không né tránh, không đùn đẩy, không vô cảm. Không thể xây dựng văn hóa xã hội trong khi văn hóa công vụ còn hình thức, quan liêu, thiếu trách nhiệm. Càng không thể nói về kỷ cương xã hội khi kỷ luật thực thi ở một số nơi còn lỏng lẻo, hình thức. Niềm tin của nhân dân được tạo ra trước hết từ thái độ phục vụ, từ kỷ luật hành động và từ sự nêu gương của đội ngũ cán bộ", Tổng Bí thư nêu.
Tổng Bí thư Tô Lâm cũng đề nghị mỗi cấp ủy, tổ chức đảng phải xác định rõ thực trạng văn hóa của mình để tập trung giải quyết; Tránh làm dàn trải, tránh hình thức, tránh “làm cho có, làm cho xong”.
"Đặc biệt, phải coi nêu gương là phương thức lãnh đạo có sức thuyết phục cao nhất trong xây dựng văn hóa. Nêu gương không phải nói cho hay, mà là làm cho đúng. Nêu gương không phải vận động chung chung, mà là kỷ luật bản thân, kỷ luật tổ chức, kỷ luật thực thi. Ở đâu cán bộ gương mẫu, ở đó kỷ cương mạnh. Ở đâu kỷ cương mạnh, ở đó niềm tin xã hội được củng cố. Khi đó, mọi nhiệm vụ phát triển đều có nền tảng để bứt phá, vươn lên", Tổng Bí thư nhấn mạnh.
"Hai Nghị quyết được quán triệt hôm nay không chỉ là hai nhóm nhiệm vụ song song, mà là một cấu trúc phát triển thống nhất, bổ trợ và nâng đỡ lẫn nhau, trong đó: Nghị quyết 79 tạo dựng nội lực vật chất để đất nước giữ vững ổn định, làm chủ các cân đối lớn và nâng cao năng lực tự chủ quốc gia. Nghị quyết 80 tạo dựng nội lực tinh thần để bồi đắp bản lĩnh, kỷ cương, niềm tin và sức mạnh nội sinh của dân tộc", Tổng Bí thư khẳng định.
Quán triệt Nghị quyết là để hành động, hành động là để tạo chuyển biến, chuyển biến là để Nhân dân cảm nhận được trong đời sống hằng ngày, trong thực tế. Tổng Bí thư chỉ đạo ngay sau Hội nghị này, các cấp ủy, tổ chức đảng, các bộ, ngành, địa phương khẩn trương xây dựng chương trình hành động, kế hoạch triển khai cụ thể, phân công rõ trách nhiệm cá nhân, nhất là trách nhiệm người đứng đầu, kiên quyết chấn chỉnh tình trạng né tránh, đùn đẩy, làm hình thức.
"Tôi tin tưởng rằng, với quyết tâm chính trị cao, với sự vào cuộc đồng bộ của cả hệ thống chính trị và toàn xã hội, với tinh thần đoàn kết, kỷ cương và khát vọng vươn lên, chúng ta sẽ đưa hai Nghị quyết nhanh chóng đi vào cuộc sống, tạo chuyển biến rõ nét, góp phần xây dựng một nước Việt Nam phát triển nhanh, bền vững, độc lập, tự chủ và tự cường trong giai đoạn mới", Tổng Bí thư phát biểu.