Từ vụ Bảo Tín Minh Châu, Cục Thuế siết gian lận thuế qua "2 sổ kế toán"

Chiều 9/4, tại họp báo thường kỳ quý I/2026 của Bộ Tài chính chiều 9/4, ông Lê Long - Phó Cục trưởng Cục Thuế đã trả lời về tình trạng doanh nghiệp sử dụng 2 hệ thống sổ sách kế toán.

Doanh nghiệp dùng 2 sổ sách kế toán nhằm gian lận thuế

Trả lời về việc doanh nghiệp duy trì 2 hệ thống sổ sách kế toán, ông Long nhấn mạnh, việc doanh nghiệp sử dụng song song hai hệ thống sổ sách để theo dõi thực tế hoạt động sản xuất, kinh doanh và để cung cấp cho cơ quan quản lý Nhà nước có thẩm quyền là hành vi vi phạm pháp luật nghiêm trọng, nhằm gian lận thuế và/hoặc gian lận trong công tác lập, phát hành báo cáo tài chính.

"Đây không chỉ là vấn đề gây thất thu ngân sách Nhà nước mà còn ảnh hưởng lâu dài tới nền kinh tế và môi trường kinh doanh. Điểm đáng lo ngại là hành vi này có thể diễn ra một cách có hệ thống, hết sức tinh vi, dễ che giấu và khó phát hiện nếu không có kỹ năng thanh tra, kiểm tra chuyên sâu hoặc nghiệp vụ điều tra của cơ quan chức năng", ông Long nói.

Hình ảnh người dân xếp hàng chờ mua, bán vàng tại cửa hàng vàng Bảo Tín Minh Châu, số 29 Trần Nhân Tông, phường Hai Bà Trưng, Hà Nội (Ảnh: Hữu Thắng).

Ông Long cũng nhắc đến một số vụ án lớn được cơ quan chức năng phát hiện, làm rõ thời gian qua như vụ án tại Công ty Hoàng Long và gần đây nhất là vụ án xảy ra tại Công ty TNHH Bảo Tín Minh Châu.

Về nguyên nhân của tình trạng này, phía Cục Thuế nhận diện một số nguyên nhân chính như: ý thức tuân thủ pháp luật và đạo đức kinh doanh của một bộ phận doanh nghiệp còn hạn chế; doanh nghiệp có động cơ mạnh mẽ trong việc tối đa hóa lợi nhuận và giảm nghĩa vụ thuế đối với Nhà nước; một số doanh nghiệp chưa nhận diện đầy đủ rủi ro hình sự phải đối mặt, hoặc chấp nhận đánh đổi; doanh nghiệp vi phạm cho rằng hành vi này dễ che giấu, khó bị phát hiện.

Trên cơ sở nhận diện tình hình trong công tác quản lý thuế, ông Long cho biết, Cục Thuế đã ban hành công văn đề nghị các tổ chức cung cấp giải pháp hóa đơn điện tử lập danh sách khách hàng đã sử dụng phần mềm kế toán - tài chính do đơn vị mình cung cấp đến hết ngày 31/3/2026, gửi về Cục Thuế trước ngày 8/4/2026.

Theo Phó Cục trưởng Cục Thuế, việc này nhằm giúp cơ quan thuế nắm bắt số lượng doanh nghiệp, tổ chức, hộ kinh doanh đang sử dụng phần mềm kế toán, từ đó triển khai các giải pháp hỗ trợ đơn vị trong công tác kê khai, nộp thuế, bảo đảm thực hiện đầy đủ nghĩa vụ với ngân sách Nhà nước.

Theo số liệu cập nhật đến hết ngày 7/4/2026, Cục Thuế đã nhận được danh sách khách hàng của 42 tổ chức, với thông tin của khoảng gần 13.000 khách hàng đang sử dụng các phần mềm kế toán do các tổ chức này cung cấp. Cục Thuế đang tiếp tục phối hợp với các đơn vị để tổng hợp thông tin trên phạm vi cả nước.

Ngoài ra, Cục Thuế cũng sử dụng các dữ liệu thu thập được để rà soát, đưa ra cảnh báo, khuyến nghị đối với các tổ chức, doanh nghiệp, hộ kinh doanh có sử dụng song song nhiều sổ kế toán trong các năm 2024-2025, phục vụ công tác quản lý thuế.

Siết gian lận 2 sổ kế toán, dùng AI quét dấu hiệu bất thường

Về biện pháp của Cục Thuế nhằm kiểm soát tình trạng gian lận thuế thông qua việc doanh nghiệp sử dụng 2 sổ sách, ông Long cho biết, Cục đã và đang triển khai đồng bộ nhiều giải pháp, đồng thời sẽ tiếp tục tăng cường thêm các giải pháp trọng tâm trong thời gian tới.

Trong đó, tăng cường kiểm soát dòng tiền và giảm sử dụng tiền mặt. Đẩy mạnh kết nối dữ liệu giữa cơ quan thuế và hệ thống ngân hàng, kiểm soát các giao dịch có giá trị lớn qua tài khoản.

Thứ hai, ứng dụng công nghệ và phân tích dữ liệu. Theo đó, sử dụng dữ liệu lớn (Big Data) và trí tuệ nhân tạo (AI) để phân tích rủi ro, phát hiện dấu hiệu 2 sổ kế toán thông qua các biểu hiện như doanh thu biến động bất thường, biên lợi nhuận thấp bất thường; chuyển từ kiểm tra thủ công sang kiểm soát trên cơ sở dữ liệu.

Toàn cảnh cuộc họp báo chiều 9/4 (Ảnh: Kiều Chinh).

Thứ ba, tăng cường quản lý rủi ro hóa đơn điện tử và phần mềm kế toán. Tiếp tục yêu cầu kết nối dữ liệu bán hàng với cơ quan thuế theo thời gian thực đối với các ngành có rủi ro cao. Đồng thời đề nghị các đơn vị cung cấp phần mềm, giải pháp kế toán cung cấp danh sách khách hàng để phục vụ kiểm soát việc doanh nghiệp sử dụng nhiều phần mềm kế toán.

Thứ tư, nâng cao hiệu quả phối hợp điều tra và xử lý hình sự. Kịp thời xác định dấu hiệu tổ chức, cá nhân gian lận thuế, trốn thuế; củng cố hồ sơ để chuyển cơ quan công an khi có dấu hiệu vi phạm.

Thứ năm, đẩy mạnh công tác truyền thông, công khai, minh bạch. Trong đó, tăng cường cảnh báo rủi ro pháp lý khi thực hiện hành vi vi phạm pháp luật thuế; tiếp tục triển khai chương trình "hóa đơn may mắn" nhằm khuyến khích người tiêu dùng lấy hóa đơn; nghiên cứu cơ chế thưởng cho người tiêu dùng tố giác tổ chức, cá nhân bán hàng không xuất hóa đơn dẫn tới vi phạm về thuế.