Vướng mắc lớn nhất hiện nay ở dự án sân bay Long Thành

Công trường thiếu hơn 5.000 lao động

Theo Tổng Công ty Cảng hàng không Việt Nam (ACV), trở ngại lớn nhất hiện nay trên công trường dự án sân bay Long Thành là sự thiếu hụt nghiêm trọng nguồn nhân lực thi công. Tính đến giữa tháng 4 vừa qua, toàn bộ các gói thầu chỉ huy động được gần 8.460 nhân sự, mới đáp ứng được 60% so với nhu cầu thực tế là 14.000 người.

Nguyên nhân chủ yếu đến từ áp lực cạnh tranh lao động gay gắt với các dự án hạ tầng trọng điểm khác trong khu vực như cao tốc Biên Hòa - Vũng Tàu, hay Vành đai 3 TPHCM. Bên cạnh đó, điều kiện thi công ngoài trời khắc nghiệt , nắng nóng và khói bụi đã khiến việc duy trì lực lượng trở nên khó khăn, rất nhiều cán bộ kỹ thuật và công nhân đã bỏ việc giữa chừng để chuyển sang các công trình khác.

Công trường sân bay Long Thành. Ảnh: Duy Anh.

Điển hình nhất là tại Gói thầu 5.10 (nhà ga hành khách), trước Tết Nguyên đán 2026 liên danh thi công huy động được 5.300 nhân sự, nhưng ngay sau Tết con số này sụt giảm nghiêm trọng chỉ còn 1.500 người. Đến nay, dù đã nỗ lực bổ sung, quân số tại gói thầu này mới đạt khoảng 3.400 người, trong khi nhu cầu thực tế cần tới 6.000 nhân sự cho các hạng mục xây lắp và lắp đặt thiết bị. Tương tự, Gói thầu 4.8 (giao thông nội cảng) cũng đang thiếu hụt khi chỉ có 1.200 người so với nhu cầu 1.900 người.

Dự án cũng đang thiếu hụt nhân sự ở khâu tư vấn thiết kế và tư vấn giám sát, gây ảnh hưởng trực tiếp đến công tác quản lý chất lượng và quy trình thanh toán chung.

Bên cạnh khó khăn nhân lực, dự án cũng chịu ảnh hưởng trực tiếp từ việc giá nhiên liệu tăng gần gấp đôi. Chi phí vận chuyển các loại vật liệu như đá, cát, thép từ các mỏ tại Đồng Nai và Bà Rịa - Vũng Tàu cũng bị đẩy lên 15-25%. Đáng chú ý, giá bê tông nhựa - vật liệu chính cho các đường cất hạ cánh và giao thông kết nối - đã tăng 40-50% so với trước đây.

Do hầu hết các gói thầu đều được ký dưới hình thức hợp đồng đơn giá cố định, giá cả biến động mạnh khiến các nhà thầu phải tự bỏ tiền túi bù lỗ. Hệ lụy tất yếu là trên công trường xuất hiện tình trạng nhà thầu có tâm lý thi công "cầm chừng", chờ đợi nguồn cung ổn định hoặc kỳ vọng vào cơ chế điều chỉnh giá từ cơ quan quản lý.

Căng thẳng trong khâu thanh toán

Công tác hồ sơ và thanh toán đang trở thành "nút thắt" lớn nhất giữa chủ đầu tư và các nhà thầu ngoại.

Về mặt pháp nhân và thiết kế, tại Gói thầu 5.10, nhà thầu VIETUR đang thiếu vắng nhân sự chủ trì thiết kế có đủ năng lực theo quy định của pháp luật Việt Nam. Dù nhà thầu đề xuất sử dụng chuyên gia Thổ Nhĩ Kỳ thay thế, nhưng quá trình chuyển đổi giấy phép lao động gặp nhiều vướng mắc. Một số đơn vị cung cấp thiết bị quan trọng lại thiếu tư cách pháp nhân, làm gián đoạn công tác nhập khẩu và chậm tiến độ lắp đặt tới 3 tháng.

Công tác hồ sơ và thanh toán giữa chủ đầu tư và các nhà thầu ngoại tại dự án sân bay Long Thành đang gặp khó khăn. Ảnh: ACV.

Các đơn vị gặp vướng mắc về quy định giới hạn tỷ lệ thanh toán . Hiện tại, tỷ lệ thanh toán lũy kế không được vượt quá 60% đối với phần xây lắp và 50% đối với phần thiết bị. Điều kiện này vấp phải sự phản đối gay gắt từ nhiều nhà thầu như nhà thầu Gói 4.8 và 4.9. Riêng tại Gói thầu 5.10, nhà thầu IC (Thổ Nhĩ Kỳ) kiên quyết không chấp thuận. Ngày 27/3 vừa qua, nhà thầu IC gửi văn bản chính thức lên Bộ Ngoại giao, viện dẫn Hiệp định Bảo hộ đầu tư song phương (BIT) giữa Thổ Nhĩ Kỳ và Việt Nam để đòi hỏi quyền lợi.

Thực tế, nhà thầu các gói 4.6 và 4.7 hiện đã được thanh toán vượt mức 60% giá trị hợp đồng. Tuy nhiên, Thủ tướng phải chỉ đạo Bộ Tài chính thành lập Tổ công tác đặc biệt để tháo gỡ các vấn đề liên quan Gói 5.10.

Để không làm ảnh hưởng đến tiến độ dự án sân bay Long Thành, ACV kiến nghị Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ, Bộ Công an và Bộ Tài chính sớm có văn bản hướng dẫn cụ thể về công tác thanh toán. Nếu dòng tiền không được khơi thông, các nhà thầu sẽ không đủ lực để duy trì thi công, ảnh hưởng nghiêm trọng đến mục tiêu đưa Cảng Hàng không quốc tế Long Thành vào khai thác đúng hẹn.