Giữa lúc nhiều nền kinh tế châu Á chật vật vì cú sốc thiếu hụt nhiên liệu do nguồn cung từ Trung Đông bị gián đoạn, Trung Quốc bất ngờ đảo chiều chính sách, cho phép nối lại xuất khẩu nhiên liệu tinh chế. Động thái này được đánh giá có thể giúp thị trường khu vực tạm thời giảm áp lực thiếu hụt trong ngắn hạn.
Bắc Kinh đã phê duyệt hạn ngạch xuất khẩu một lần khoảng 500.000 tấn nhiên liệu trong tháng tới cho các nhà máy lọc dầu quốc doanh. Lô hàng bao gồm xăng, dầu diesel và nhiên liệu hàng không - ba mặt hàng đang chịu áp lực nguồn cung lớn nhất tại nhiều thị trường châu Á.
Hai doanh nghiệp được cho là đã nộp hồ sơ xin cấp phép và hưởng lợi trực tiếp từ quyết định này là Tập đoàn Hóa dầu Trung Quốc (Sinopec) và Tập đoàn Dầu khí Quốc gia Trung Quốc (CNPC), hai “gã khổng lồ” đang nắm phần lớn năng lực lọc dầu và xuất khẩu nhiên liệu của nước này.
Nguồn tin am hiểu kế hoạch vận chuyển cho biết các lô hàng sẽ được bơm lên tàu trong tháng tới và nhiều khả năng hướng tới Việt Nam, Lào cùng một số quốc gia láng giềng ở châu Á, nơi đang chịu tác động trực tiếp từ tình trạng giá nhiên liệu leo thang và nguồn cung bị bóp nghẹt.
Quyết định trên đánh dấu cú quay đầu đáng chú ý trong chính sách năng lượng của Bắc Kinh. Trong những ngày đầu xung đột Mỹ - Iran bùng phát, Trung Quốc gần như dừng xuất khẩu nhiên liệu tinh chế, ưu tiên tích trữ nguồn hàng cho nhu cầu nội địa trước nguy cơ khủng hoảng năng lượng lan rộng. Việc mở lại “van xuất khẩu” lúc này cho thấy tồn kho nhiên liệu trong nước đã trở về vùng an toàn, đủ để Bắc Kinh vừa đảm bảo nhu cầu trong nước vừa hỗ trợ nguồn cung cho khu vực.
Trước nguy cơ khủng hoảng lan rộng, Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF), Ngân hàng Thế giới (World Bank) và Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) đã đồng loạt kêu gọi các quốc gia tránh tích trữ năng lượng trong hoảng loạn vì điều này có thể khiến thị trường thêm méo mó. Trong khi đó, các chuyên gia JPMorgan cảnh báo châu Á là khu vực chịu tác động trực tiếp và nhanh nhất từ cú sốc năng lượng Trung Đông, đặc biệt là các nền kinh tế phụ thuộc lớn vào nhập khẩu nhiên liệu.
Dù 500.000 tấn nhiên liệu chưa đủ để xoay chuyển hoàn toàn cán cân cung - cầu trong khu vực, đây vẫn được xem là liều “giải khát” quan trọng cho thị trường châu Á ở thời điểm nguồn cung khan hiếm. Với các nước Đông Nam Á, đặc biệt những thị trường nhập khẩu lớn như Việt Nam, nguồn hàng bổ sung từ Trung Quốc có thể góp phần giảm áp lực lên giá nhiên liệu trong ngắn hạn nếu các chuyến hàng cập bến đúng kế hoạch.
Trong bối cảnh bất ổn tại Hormuz chưa có dấu hiệu sớm chấm dứt, việc Trung Quốc bất ngờ mở lại van xuất khẩu đang trở thành một trong những diễn biến đáng chú ý nhất trên thị trường năng lượng châu Á.