Ảnh minh họa
Xuất khẩu đất hiếm của Trung Quốc sang Nhật Bản đã giảm mạnh trong những tháng đầu năm, buộc các doanh nghiệp Nhật Bản phải đẩy nhanh quá trình đa dạng hóa nguồn cung và tìm kiếm các giải pháp thay thế nhằm tránh nguy cơ gián đoạn sản xuất.
Dữ liệu thương mại từ Tổng cục Hải quan Trung Quốc cho thấy lượng xuất khẩu bảy nguyên tố đất hiếm thuộc diện kiểm soát sang Nhật Bản trong tháng 3 và tháng 4 đã giảm lần lượt 88% và 82% so với cùng kỳ năm trước. Tính chung bốn tháng đầu năm, xuất khẩu nhóm khoáng sản này giảm 34%.
Diễn biến xuất khẩu đất hiếm của Trung Quốc sang Nhật Bản từ 2024 đến nay
Sự sụt giảm diễn ra sau khi Trung Quốc tăng cường các biện pháp kiểm soát xuất khẩu đối với một số nguyên tố đất hiếm chiến lược. Đây là nhóm vật liệu có vai trò quan trọng trong sản xuất xe điện, thiết bị y tế, chất bán dẫn, hàng không vũ trụ và nhiều ngành công nghiệp công nghệ cao.
Trong số các nguyên tố bị ảnh hưởng mạnh nhất có dysprosium và terbium – hai vật liệu được sử dụng để sản xuất nam châm hiệu suất cao cho động cơ xe điện. Theo dữ liệu thương mại, xuất khẩu hai loại đất hiếm này sang Nhật Bản đã giảm xuống mức bằng 0 kể từ tháng 1.
Bên cạnh đó, xuất khẩu yttrium – nguyên tố được sử dụng trong các thiết bị laser y tế, thiết bị sản xuất chip và ứng dụng hàng không vũ trụ – cũng giảm hơn 90% trong giai đoạn từ tháng 1 đến tháng 4.
Không chỉ nguồn nguyên liệu thô, hoạt động xuất khẩu nam châm chứa các nguyên tố đất hiếm bị kiểm soát cũng đang gặp nhiều khó khăn. Một lãnh đạo doanh nghiệp Nhật Bản cho biết rất ít giấy phép xuất khẩu được cấp cho các loại nam châm hiệu suất cao có chứa dysprosium.
Trung Quốc hiện giữ vị thế thống trị trong chuỗi cung ứng đất hiếm toàn cầu. Quốc gia này chiếm khoảng 70% sản lượng khai thác đất hiếm thế giới, đồng thời kiểm soát khoảng 90% công suất chế biến và tinh chế. Điều này khiến các nền kinh tế công nghiệp phụ thuộc đáng kể vào nguồn cung từ Trung Quốc.
Trước áp lực nguồn cung, các doanh nghiệp Nhật Bản đang tăng tốc tìm kiếm những lựa chọn thay thế. JX Advanced Metals đã đầu tư vào các dự án khai thác đất hiếm tại Úc, quốc gia hiện là nhà sản xuất đất hiếm lớn thứ ba thế giới. Trong khi đó, Proterial đang nghiên cứu khả năng xây dựng nhà máy sản xuất nam châm neodymium không sử dụng các nguyên tố đất hiếm nằm trong diện kiểm soát.
Ngoài Úc, Ấn Độ – nhà sản xuất đất hiếm lớn thứ sáu thế giới – cũng được xem là một nguồn cung tiềm năng trong chiến lược đa dạng hóa của Nhật Bản.
Tái chế đất hiếm là một hướng đi khác đang nhận được sự quan tâm ngày càng lớn. Gần đây, Mitsubishi Materials đã quyết định đầu tư vào một công ty công nghệ của Mỹ chuyên về tái chế đất hiếm nhằm tăng khả năng thu hồi vật liệu từ các sản phẩm đã qua sử dụng.
Tuy nhiên, giới doanh nghiệp nhận định việc giảm phụ thuộc vào Trung Quốc sẽ không thể diễn ra trong thời gian ngắn. Một lãnh đạo của nhà sản xuất lớn tại Nhật Bản cảnh báo rằng nếu tình trạng hiện nay kéo dài, các nhà máy có thể phải tạm dừng hoạt động do thiếu nguyên liệu đầu vào, gây ảnh hưởng đến sản xuất trong nước.