Sự phát triển của trí tuệ nhân tạo, trung tâm dữ liệu, xe điện, pin lưu trữ và các nhà máy công nghệ cao đang khiến nhu cầu điện thay đổi rất nhanh. Điện không còn chỉ phục vụ bóng đèn, điều hòa, dây chuyền sản xuất truyền thống hay các khu công nghiệp thông thường mà đang trở thành nền móng cho một loạt ngành mới, từ kinh tế số, trí tuệ nhân tạo, giao thông xanh đến sản xuất pin và thiết bị điện khí hóa.
Theo ông Kazuhiro Takezawa, Tổng Giám đốc Hioki Electric Vietnam, nhu cầu điện toàn cầu đang gia tăng nhanh dưới tác động đồng thời của AI, các trung tâm dữ liệu, xu hướng điện khí hóa, tăng trưởng kinh tế và nhu cầu làm mát do biến đổi khí hậu. Năm 2025, nhu cầu điện từ các trung tâm dữ liệu toàn cầu tăng 17%, trong đó các cơ sở phục vụ AI tăng trưởng với tốc độ gấp ba lần.
Nhìn từ con số này có thể thấy, AI không chỉ là câu chuyện phần mềm, thuật toán hay năng suất lao động. Đằng sau mỗi mô hình AI, mỗi trung tâm dữ liệu là một nhu cầu rất vật chất: điện. Khi các doanh nghiệp, chính phủ và người dùng ngày càng phụ thuộc vào dịch vụ số, phần hạ tầng phía sau cũng phải mở rộng tương ứng.
Đại diện Hioki cho rằng các áp lực này không diễn ra riêng lẻ, mà đang cùng lúc chồng lấn lên hệ thống hạ tầng vốn được thiết kế cho một bối cảnh khác. Nếu trước đây, bài toán chủ yếu là bổ sung nguồn cung để đáp ứng nhu cầu tăng dần, thì hiện nay hệ thống điện phải cùng lúc xử lý nhiều áp lực hơn: nhu cầu tiêu thụ lớn hơn, phụ tải khó dự báo hơn, nguồn điện tái tạo biến động hơn và các ngành sản xuất đòi hỏi chất lượng điện cao hơn.
Theo Quy hoạch Điện VIII điều chỉnh, công suất lưu trữ năng lượng bằng pin dự kiến đạt 10.000-16.300 MW vào năm 2030 và có thể tăng lên khoảng 95.983-96.120 MW vào năm 2050. Khi năng lượng tái tạo chiếm tỷ trọng ngày càng lớn, pin không còn chỉ là bộ phận nằm trong điện thoại, xe máy điện hay ô tô điện. Pin đang trở thành một cấu phần của hạ tầng năng lượng quốc gia.
Từ đây, bài toán năng lượng bắt đầu mở rộng sang bài toán công nghiệp. Nếu Việt Nam cần nhiều hơn các hệ thống lưu trữ, xe điện, trạm sạc, thiết bị điện và nhà máy công nghệ cao, thì thị trường cũng sẽ cần một hệ sinh thái sản xuất và dịch vụ kỹ thuật đi kèm.
Việt Nam đang nổi lên như một điểm đến hấp dẫn đối với các doanh nghiệp
Theo đánh giá của Tổng Giám đốc Hioki Electric Vietnam, trong những năm gần đây, cùng với xu hướng dịch chuyển đầu tư khỏi Trung Quốc, Việt Nam đang nổi lên như một điểm đến hấp dẫn đối với các doanh nghiệp trong lĩnh vực điện tử, pin và điện khí hóa. Ngày càng nhiều nhà cung ứng linh kiện đã thiết lập hoặc mở rộng hoạt động sản xuất tại Việt Nam, nhờ lợi thế chi phí, hạ tầng logistics cải thiện và các hiệp định thương mại với các thị trường xuất khẩu trọng điểm như châu Âu và Bắc Mỹ.
Ông Kazuhiro Takezawa, Tổng Giám đốc Hioki Electric Vietnam
Năm 2025, Việt Nam thu hút 38,42 tỷ USD vốn FDI đăng ký, trong đó lĩnh vực sản xuất tiếp tục nằm trong nhóm dẫn đầu. Cùng với nhu cầu toàn cầu đối với xe điện, hệ thống lưu trữ năng lượng và các công nghệ hướng tới trung hòa carbon, đại diện Hioki cho rằng Việt Nam có tiềm năng lớn để trở thành một trong những trung tâm sản xuất pin và thiết bị điện khí hóa quan trọng trong khu vực, đặc biệt khi hạ tầng công nghiệp, chuỗi cung ứng và năng lực kỹ thuật tiếp tục được hoàn thiện.
Tuy nhiên, để trở thành trung tâm sản xuất pin và thiết bị điện khí hóa, lợi thế chi phí là chưa đủ. Các ngành này đòi hỏi tiêu chuẩn kỹ thuật cao, bởi sản phẩm liên quan trực tiếp đến an toàn, độ bền, hiệu suất và khả năng vận hành ổn định.
Ông Kazuhiro Takezawa cho biết, các hệ thống đo kiểm và đánh giá đa lớp nhằm phát hiện sự cố và kiểm định chất lượng hiện vẫn chưa được chú trọng đúng mức, cũng như chưa được triển khai đồng bộ với quá trình nâng cấp hạ tầng điện. Sự rời rạc này có thể tạo ra những lỗ hổng rủi ro.
Trong các nhà máy hiện đại, rủi ro không chỉ nằm ở mất điện. Các vấn đề như dao động điện áp, sóng hài, xung quá độ, suy giảm cách điện hoặc thiết bị đo lường quá chu kỳ hiệu chuẩn đều có thể ảnh hưởng đến vận hành. Với các ngành như ô tô, điện tử và linh kiện điện, chỉ một sự cố điện tức thời cũng có thể làm gián đoạn dây chuyền, ảnh hưởng đến chất lượng sản phẩm và tiến độ giao hàng.
Nói cách khác, chất lượng điện năng đang trở thành một phần của năng suất. Nếu điện không ổn định, doanh nghiệp có thể mất thời gian dừng máy, tăng chi phí bảo trì, giảm độ bền thiết bị hoặc gặp lỗi trong sản phẩm. Với các doanh nghiệp tham gia chuỗi cung ứng quốc tế, những rủi ro này còn ảnh hưởng đến uy tín và khả năng đáp ứng yêu cầu của đối tác.
Bên cạnh đó, mạng lưới trạm sạc ô tô và xe máy tại Việt Nam đã mở rộng lên hơn 150.000 điểm trên 34 tỉnh, thành phố. Song song với đó, các quy chuẩn kỹ thuật quốc gia đang được hoàn thiện để bảo đảm an toàn và khả năng tương thích theo tiêu chuẩn quốc tế.
Theo ông Kazuhiro Takezawa, khi xe điện ngày càng phổ biến và dần trở thành phương tiện chủ đạo tại các đô thị lớn như Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh, nhu cầu về kiểm tra an toàn, đánh giá tình trạng pin và bảo trì hệ thống sẽ tiếp tục gia tăng. Sự cố pin, dù xảy ra trong quá trình sạc, xả hay lưu trữ, không chỉ tiềm ẩn rủi ro an toàn mà còn có thể gây tổn thất đáng kể về uy tín đối với nhà sản xuất, đơn vị vận hành và toàn bộ hệ sinh thái xe điện.
Vì vậy, kiểm định pin, đánh giá tình trạng pin, phát hiện sớm dấu hiệu suy giảm và kiểm tra hiệu suất hệ thống sạc không nên được xem là thủ tục kỹ thuật phía sau, mà là điều kiện để thị trường phát triển bền vững hơn. Việc nâng cao tiêu chuẩn tại Việt Nam không phải là gánh nặng tuân thủ, mà là bước tiến tích cực, góp phần nâng chuẩn toàn thị trường và tạo lợi thế cho những doanh nghiệp đầu tư bài bản vào đo lường và kiểm định.
Nhìn rộng hơn, các thay đổi này cho thấy Việt Nam đang đứng trước một bài toán năng lượng mới. Giai đoạn trước, ưu tiên lớn là bảo đảm đủ điện cho sản xuất và sinh hoạt. Giai đoạn tới, yêu cầu sẽ cao hơn: điện phải đủ, ổn định, sạch hơn và đo lường được. Hệ thống điện không chỉ phục vụ tăng trưởng hiện tại, mà còn phải đủ sức nâng đỡ những ngành mới như AI, trung tâm dữ liệu, xe điện, pin, năng lượng tái tạo và sản xuất công nghệ cao.
Vì vậy, lợi thế năng lượng của một nền kinh tế trong tương lai sẽ không chỉ được đo bằng tổng công suất nguồn điện. Lợi thế đó còn nằm ở khả năng vận hành ổn định, lưu trữ hiệu quả, kiểm soát chất lượng điện năng và đáp ứng các tiêu chuẩn kỹ thuật ngày càng khắt khe.
Với Việt Nam, đây vừa là thách thức hạ tầng, vừa là cơ hội công nghiệp. Nếu giải tốt bài toán điện, Việt Nam không chỉ có nền tảng vững hơn cho mục tiêu tăng trưởng cao, mà còn có thêm dư địa để tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu của kinh tế xanh, xe điện, pin và hạ tầng năng lượng thế hệ mới.