Truyền thông quốc tế, từ Reuters, Financial Times và nhiều tổ chức nghiên cứu khác đang liên tục đưa tin và phân tích sự trỗi dậy của các công ty robot Trung Quốc, từ Unitree, UBTech đến AgiBot và XPeng Robotics. Điều khiến họ quan tâm không phải là robot Trung Quốc đã thông minh nhất thế giới, mà là liệu nước này có đang lặp lại "công thức BYD" - tích lũy lợi thế về chuỗi cung ứng, sản xuất và quy mô để thay đổi một ngành công nghiệp mới.
Nếu quay lại khoảng hai hoặc ba năm trước, khi nhắc đến robot hình người, những cái tên xuất hiện nhiều nhất gần như đều đến từ Mỹ. Tesla với Optimus. Figure AI với sự hậu thuẫn của OpenAI, Microsoft và Nvidia. Boston Dynamics với Atlas. Robot Trung Quốc gần như chỉ xuất hiện trong các video biểu diễn hoặc các hội chợ công nghệ.
Nhưng từ cuối năm 2025 đến nay, bức tranh đã thay đổi đáng kể.
Reuters liên tục đưa tin về kế hoạch IPO của Unitree, chiến lược robot của XPeng hay sự mở rộng của nhiều doanh nghiệp robot Trung Quốc. Financial Times dành nhiều bài viết để phân tích cách các hãng Trung Quốc đưa robot vào nhà máy. Trong khi đó, các viện nghiên cứu như MERICS bắt đầu xem robot hình người là một phần trong chiến lược công nghiệp dài hạn của Bắc Kinh.
Sự thay đổi này đáng chú ý ở chỗ: truyền thông quốc tế không còn chỉ hỏi "robot nào thông minh hơn", mà bắt đầu hỏi "quốc gia nào đang xây dựng được hệ sinh thái robot hoàn chỉnh hơn".
Một robot bị ngã rất dễ trở thành video lan truyền trên mạng, nhưng một chuỗi cung ứng được xây dựng trong nhiều năm thì không.
Theo MERICS, Trung Quốc hiện chiếm phần lớn sản lượng robot hình người được sản xuất trên thế giới, dù phần lớn vẫn phục vụ nghiên cứu, thử nghiệm và triển khai trong môi trường công nghiệp. Điều này không đồng nghĩa Trung Quốc đã có robot tốt nhất, nhưng cho thấy nước này đang tạo ra quy mô mà rất ít quốc gia khác có được.
Đó là điểm từng xuất hiện trong ngành xe điện.
Mười năm trước, nhiều hãng xe điện Trung Quốc bị xem là sản phẩm giá rẻ và thiếu sức cạnh tranh. Nhưng trong thời gian đó, họ âm thầm mở rộng năng lực sản xuất pin, xây dựng mạng lưới nhà cung ứng và tối ưu chi phí. Khi thị trường xe điện bùng nổ, những lợi thế này mới phát huy tác dụng.
Về bản chất, robot không chỉ là AI. Nhiều người nhìn robot và nghĩ ngay đến trí tuệ nhân tạo, nhưng trên thực tế, AI chỉ là một phần của bài toán.
Một robot hình người còn cần động cơ điện có độ chính xác cao; bộ truyền động (actuator); hộp số; pin; cảm biến; camera; chip điều khiển; phần mềm điều khiển chuyển động và quan trọng hơn cả là khả năng sản xuất những linh kiện đó với chi phí hợp lý.
Đây chính là lý do nhiều nhà phân tích cho rằng lợi thế của Trung Quốc nằm ở "phần cơ thể" của robot nhiều không kém "bộ não".
Một ví dụ đáng chú ý là SKF – tập đoàn vòng bi của Thụy Điển – đã thành lập liên doanh với Leaderdrive tại Trung Quốc để phát triển bộ truyền động chính xác cho robot. Việc đặt hoạt động ngay trong hệ sinh thái sản xuất Trung Quốc phản ánh nơi chuỗi cung ứng và nhu cầu đang phát triển nhanh nhất.
Nói cách khác, nếu AI là bộ não của robot thì chuỗi cung ứng chính là hệ thần kinh và cơ bắp. Và ở khía cạnh này, Trung Quốc đã tích lũy lợi thế suốt nhiều năm.
Một trong những diễn biến đáng chú ý nhất là các hãng xe điện Trung Quốc đang bước vào lĩnh vực robot.
XPeng đã thành lập bộ phận robot hình người và chính CEO He Xiaopeng trực tiếp phụ trách. Công ty cho biết nhiều công nghệ phát triển cho xe điện – từ pin, động cơ điện, hệ thống cảm biến đến thuật toán tự lái – có thể được tái sử dụng cho robot.
Đây không phải là trường hợp cá biệt. Nhiều chuyên gia bắt đầu xem robot hình người là bước phát triển tiếp theo của hệ sinh thái xe điện, nơi những khoản đầu tư khổng lồ vào pin, động cơ, sản xuất chính xác và AI có thể tiếp tục tạo ra giá trị.
Đó cũng là lý do một số nhà phân tích gọi robot hình người là "khoảnh khắc BYD tiếp theo". Không phải vì Trung Quốc đã có robot tốt nhất, mà vì họ có thể sở hữu mô hình thương mại hóa hiệu quả nhất.
Nhưng đừng vội kết luận rằng Trung Quốc sẽ thắng. Nhìn từ góc độ kỹ thuật, robot hình người vẫn còn rất nhiều thách thức. Ngay cả UBTech – một trong những công ty robot hàng đầu Trung Quốc – cũng thừa nhận robot hiện mới chỉ đạt khoảng một nửa hiệu suất của con người trong nhiều công việc tại nhà máy.
MERICS cũng lưu ý rằng phần lớn robot vẫn đang trong giai đoạn thử nghiệm và việc triển khai trên quy mô lớn còn phụ thuộc vào những tiến bộ về AI, chi phí và độ tin cậy. Nói cách khác, cuộc đua vẫn còn rất dài. Mỹ vẫn dẫn đầu ở nhiều lĩnh vực quan trọng như mô hình AI tiên tiến, bán dẫn hiệu năng cao và nghiên cứu nền tảng. Đồng thời, Trung Quốc cũng chưa chứng minh được rằng lợi thế sản xuất sẽ tự động chuyển thành vị thế thống trị trong robot.
Robot hình người có thể sẽ không lặp lại hoàn toàn câu chuyện của xe điện. Nhưng nếu chỉ nhìn vào những cú ngã để đánh giá cả một ngành công nghiệp, chúng ta có nguy cơ bỏ lỡ điều quan trọng hơn: trong khi thế giới còn tranh luận robot nào thông minh nhất, Trung Quốc đang cố gắng trở thành nơi sản xuất robot với quy mô lớn nhất. Và lịch sử của xe điện đã cho thấy, đó là lợi thế không thể xem nhẹ.