Cổ phiếu ASML lao dốc sau thông tin một doanh nghiệp Trung Quốc đã bắt đầu sản xuất hàng loạt thiết bị quang khắc quan trọng, phân khúc mà gã khổng lồ công nghệ Hà Lan vốn giữ vị thế độc tôn suốt nhiều năm.
Sau sự hoang mang ban đầu, giới phân tích nhận định dù việc Trung Quốc đặt chân vào thị trường do ASML thống trị có thể dấy lên đôi chút lo ngại, bước tiến này khó lòng lung lay vị thế độc tôn của tập đoàn Hà Lan. Đằng sau thông tin đột phá nói trên vẫn còn rất nhiều điểm nghi vấn lớn cần làm rõ.
"Tôi nghĩ nên tiếp nhận thông tin này một cách thận trọng, bởi những gì Trung Quốc làm được có thể mới chỉ dừng lại ở phân khúc công nghệ rất thấp”, Stephane Houri, Trưởng bộ phận Nghiên cứu Cổ phiếu tại ODDO BHF.
Bài toán quy mô và hiệu suất sản xuất
Đối với hiệu suất vận hành của các dòng máy DUV do Trung Quốc chế tạo, giới sản xuất bán dẫn đặc biệt quan tâm tới chỉ số "tỷ lệ xuất xưởng đạt chuẩn" ( yield ), tức số lượng chip thành phẩm đạt yêu cầu thương mại tạo ra từ mỗi quy trình. Mọi xưởng đúc chip trên thế giới đều tối ưu hóa quy trình để đạt tỷ lệ yield tối đa.
Hiện vẫn chưa rõ liệu máy DUV nội địa của Trung Quốc có thể giúp các nhà sản xuất đạt được tỷ lệ yield tiệm cận hoặc vượt qua các dòng máy của ASML hay không. Nếu tỷ lệ này chênh lệch quá xa so với tiêu chuẩn của ASML, khả năng thương mại hóa và nhân rộng thiết bị của Trung Quốc sẽ gặp lực cản rất lớn.
“Họ bắt buộc phải đạt được sự tương đồng về tỷ lệ yield, chứ không chỉ đơn thuần là làm ra một cỗ máy chạy được,” ông Nick Patience, Trưởng bộ phận Phân tích AI tại Futurum Group, nhận định với CNBC .
Chuyên gia Nick Patience phân tích thêm rằng ngay cả những cỗ máy DUV nhập khẩu mà SMIC (nhà sản xuất chip hàng đầu Trung Quốc) đang vận hành vẫn có hiệu suất “kém xa so với TSMC”.
“Bất kỳ cỗ máy nào do một công ty do nhà nước hậu thuẫn chế tạo cũng đều phải xuất phát từ một vị trí bất lợi hơn rất nhiều. Việc tối ưu độ tin cậy đòi hỏi nhiều năm liên tục cải tiến và thử nghiệm thực địa, lợi thế mà ASML đã tích lũy qua hàng t hập kỷ còn Trung Quốc thì chưa,” ông Patience nhấn mạnh.
Một thách thức lớn khác đối với Trung Quốc nằm ở bài toán mở rộng quy mô sản xuất. Theo The Information , đơn vị Trung Quốc phát triển dòng máy DUV nói trên đặt mục tiêu xuất xưởng 5 chiếc trong năm nay và đạt khoảng 20 chiếc vào năm 2027.
Để đối chứng, ASML dự kiến nâng năng lực sản xuất riêng dòng máy DUV dạng nhúng lên khoảng 130 chiếc vào năm 2026, đồng thời có kế hoạch tăng thêm 30% công suất vào năm 2027.
“Hiệu suất thiết bị, khả năng nâng quy mô chế tạo máy, hiệu quả vận hành của toàn bộ hệ thống, hệ sinh thái phụ trợ đi kèm, cùng bài toán kinh tế kém cạnh tranh so với các dòng máy ASML đã khấu hao hết chi phí — tất cả đều là rào cản chống lại máy DUV Trung Quốc,” nhóm phân tích tại SemiAnalysis nhận định với CNBC .
“Trong đó, việc mở rộng quy mô sản xuất chính những cỗ máy này là khâu thường bị đánh giá thấp nhất.”
Ông Paul Triolo, Đối tác tại tập đoàn tư vấn DGA Albright Stonebridge Group, chia sẻ với CNBC : “Để tạo ra thách thức thực sự đối với ASML, doanh nghiệp Trung Quốc sẽ phải sản xuất hàng loạt các cỗ máy đạt độ tin cậy cao, đồng thời thiết lập hệ thống hỗ trợ kỹ thuật vận hành ổn định tại nhiều môi trường nhà máy khác nhau trên toàn cầu. Đây là kịch bản rất xa vời ở thời điểm hiện tại.”
“Trung Quốc chắc chắn sẽ tiếp tục thu mua tối đa các dòng máy của ASML chừng nào còn có thể, đơn giản vì chất lượng của ASML vẫn ở một tầm cao vượt trội.” — William Beavington, Chuyên gia phân tích tại Jefferies đánh giá.
Trung Quốc có thể tiến xa hơn nữa tới công nghệ EUV?
Năm ngoái, hãng tin Reuters từng đưa tin Trung Quốc đã hoàn thiện phiên bản thử nghiệm hoạt động được của máy quang khắc EUV — công nghệ đỉnh cao mà hiện chỉ riêng ASML làm chủ. Dù vậy, giới phân tích đánh giá rằng những tiến bộ ở dòng máy DUV không đồng nghĩa với việc Trung Quốc sẽ sớm “giải mã” thành công công nghệ EUV.
Theo tính toán của SemiAnalysis, ASML đã phải mất “khoảng hai thập kỷ” cùng khoản chi phí nghiên cứu & phát triển lên tới 10 tỷ USD, bên cạnh sự góp vốn đồng hành từ các tập đoàn hàng đầu như Intel, TSMC và Samsung để đưa công nghệ EUV vào thương mại hóa thành công. Công nghệ này cũng chỉ bắt đầu mang lại lợi nhuận ở quy mô công nghiệp từ khoảng giai đoạn 2018 - 2019.
“Một số bước đột phá trên công nghệ quang khắc DUV dạng nhúng có thể ứng dụng sang công nghệ EUV tiên tiến hơn, nhưng phần lớn là không thể. Công nghệ nguồn sáng và hệ thống quang học của EUV phức tạp và tinh vi hơn rất nhiều so với DUV”, chuyên gia Paul Triolo phân tích.
Ông lưu ý rằng dù có thể tích lũy được một số kinh nghiệm học hỏi, Trung Quốc vẫn còn hàng loạt rào cản công nghệ khổng lồ cần vượt qua để xây dựng được một hệ thống EUV vận hành hoàn chỉnh.
“Tôi cho rằng công nghệ EUV vẫn nằm ngoài tầm với của Trung Quốc. Dù không thể nói trước điều gì — nhất là với người Trung Quốc — nhưng rõ ràng đây là hai đẳng cấp công nghệ hoàn toàn khác biệt,” chuyên gia Stephane Houri từ ODDO BHF kết luận.
Vì sao tin Trung Quốc làm được máy quang khắc lại gây xôn xao?
Mối lo ngại lớn nhất của giới đầu tư là nếu Trung Quốc tiếp tục tự chủ và mở rộng năng lực sản xuất công nghệ bán dẫn nội địa, họ có thể đóng sập cửa với hàng loạt tập đoàn lớn của Mỹ, châu Âu cũng như các nước châu Á tại thị trường tỷ dân này.
Về bản chất, máy quang khắc DUV dạng nhúng là thiết bị chuyên dụng dùng để khắc các mô hình vi mạch lên các phiến silicon. Đây là mắt xích sống còn trong quy trình chế tạo bán dẫn, thường được các nhà xưởng đúc chip lớn như TSMC hay Intel thu mua với số lượng lớn.
Tuy nhiên, dòng máy DUV chỉ phục vụ việc sản xuất các dòng chip đời cũ (kém tiên tiến hơn). Ngược lại, máy quang khắc cực tím cực ngắn (EUV ) mới là thiết bị bắt buộc để chế tạo các dòng chip dẫn đầu công nghệ hiện nay, điển hình như các bộ vi xử lý do Apple hay Nvidia thiết kế.
Trên thị trường thế giới, ASML gần như chiếm giữ thế độc quyền tuyệt đối ở cả hai mảng thiết bị DUV và EUV. Cho đến nay, chưa từng có doanh nghiệp nào tái tạo thành công công nghệ của ASML.
Chính vì vậy, thông tin một doanh nghiệp Trung Quốc làm được điều này đã tạo ra sự chấn động lớn. Dẫu vậy, tác động thực sự của sự kiện này đối với ASML đến đâu vẫn là một dấu hỏi lớn.