"Ngoại giao kinh tế không nên chỉ đo bằng các cuộc tiếp xúc, mà phải đo bằng quy mô ngoại tệ"

Sáng 4/8, trong khuôn khổ Hội nghị Ngoại giao lần thứ 33, Bộ Ngoại giao chủ trì phiên toàn thể "Ngoại giao phục vụ phát triển đất nước trong giai đoạn mới - tư duy đột phá - hành động quyết liệt - kết quả thực chất".

Tại hội nghị, Thứ trưởng Bộ Tài chính Nguyễn Thị Bích Ngọc cho rằng, Việt Nam cần chuyển mạnh tư duy thu hút đầu tư nước ngoài, từ ưu tiên quy mô vốn sang chú trọng chất lượng, hiệu quả và khả năng lan tỏa của dòng vốn đối với nền kinh tế.

Thứ trưởng nhận định, thế giới đang trải qua những biến động nhanh chóng, sâu sắc và mang tính cấu trúc. Trong bối cảnh đó, các nhà đầu tư quốc tế ngày càng quan tâm nhiều hơn đến chất lượng thể chế, tính ổn định và khả năng dự báo chính sách của mỗi quốc gia.

Theo Thứ trưởng, bên cạnh mục tiêu tiếp tục thu hút vốn đầu tư, Việt Nam cần trả lời được 3 câu hỏi lớn trong giai đoạn tới. Thứ nhất, đất nước cần thu hút những nguồn lực nào để phục vụ mô hình phát triển mới. Thứ hai, cần lựa chọn những đối tác nào để nâng cao vị thế của Việt Nam trong chuỗi giá trị toàn cầu. Thứ ba, làm thế nào để chuyển hóa được nguồn lực bên ngoài thành năng suất, năng lực công nghệ, sức cạnh tranh và nội lực của nền kinh tế.

Thứ trưởng Bộ Tài chính Nguyễn Thị Bích Ngọc phát biểu tại hội nghị (Ảnh: Hữu Thắng).

Dẫn số liệu về kết quả thu hút nguồn lực nước ngoài thời gian qua, Thứ trưởng cho biết, tổng vốn đầu tư nước ngoài đăng ký trong 7 tháng năm 2026 ước đạt 36,36 tỷ USD, tăng 50,9% so với cùng kỳ. Vốn hóa thị trường cổ phiếu đạt 10,57 triệu tỷ đồng, tương đương khoảng 82,3% GDP năm 2025. Theo bà, đây là những tiền đề quan trọng để Việt Nam mở rộng khả năng huy động nguồn lực quốc tế thông qua cả kênh đầu tư trực tiếp và đầu tư gián tiếp.

Tuy nhiên, Thứ trưởng Nguyễn Thị Bích Ngọc cũng thẳng thắn nhìn nhận lượng vốn tăng chưa đồng nghĩa với chất lượng, hiệu quả và sức lan tỏa. Liên kết giữa khu vực doanh nghiệp trong nước với khu vực FDI còn hạn chế; chuyển giao công nghệ, hoạt động nghiên cứu và phát triển chưa đạt như kỳ vọng; tỉ lệ doanh nghiệp Việt Nam tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu còn thấp; năng lực hấp thụ các dự án lớn và các tập đoàn đa quốc gia vẫn còn nhiều bất cập.

Theo Thứ trưởng, Bộ Chính trị đã ban hành Nghị quyết số 10 về phát triển kinh tế và vốn đầu tư nước ngoài. Trên tinh thần đó, Bộ Tài chính cho rằng cần tập trung vào 5 định hướng lớn.

Thứ nhất, chuyển từ thu hút vốn sang thu hút tổng hợp các nguồn lực. Mỗi dự án cần được đánh giá không chỉ bằng quy mô vốn mà còn dựa trên công nghệ, giá trị gia tăng, chất lượng việc làm, năng lực nghiên cứu và phát triển, đóng góp ngân sách cũng như khả năng liên kết với doanh nghiệp trong nước.

Thứ hai, chuyển từ thu hút đại trà sang thu hút có trọng tâm, có điều kiện. Việt Nam cần ưu tiên thu hút các tập đoàn, nhà đầu tư có khả năng dẫn dắt chuỗi giá trị, tạo ra thị trường mới, mang theo công nghệ lõi, tiêu chuẩn quản trị tiên tiến và mạng lưới toàn cầu.

Thứ ba, chuyển từ ưu đãi đầu tư sang cam kết đầu ra. Theo đó, chính sách hỗ trợ đầu tư cần gắn với các cam kết có thể đo lường về công nghệ, nghiên cứu và phát triển, đào tạo nhân lực, liên kết doanh nghiệp, bảo vệ môi trường và những đóng góp thực chất cho nền kinh tế.

Thứ tư, chuyển từ thu hút từng dự án riêng lẻ sang phát triển hệ sinh thái đầu tư. Theo Thứ trưởng, một dự án đầu tư lớn, mang tính chiến lược chỉ có thể phát huy đầy đủ hiệu quả khi được đặt trong hệ sinh thái gồm mạng lưới nhà cung cấp, trung tâm nghiên cứu, cơ sở giáo dục - đào tạo, hạ tầng logistics và hệ thống phát triển doanh nghiệp trong nước.

Thứ năm, chuyển từ xúc tiến và cam kết sang quản trị theo kết quả. Hiệu quả cần được đánh giá thông qua số lượng dự án được triển khai, thời gian chuẩn bị được rút ngắn, các vướng mắc được tháo gỡ, quy mô tái đầu tư và mức độ chuyển giao công nghệ.

Thứ trưởng Nguyễn Thị Bích Ngọc cho rằng, trong điều kiện mới, cơ chế phối hợp giữa Bộ Tài chính, Bộ Ngoại giao và các cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài cần được đổi mới theo hướng tăng cường trao đổi thông tin, chuyển từ xúc tiến đơn lẻ sang triển khai một cách có hệ thống, có dữ liệu, có mục tiêu và có cơ chế theo dõi kết quả.

"Trong thời kỳ tăng trưởng mới, hiệu quả của ngoại giao kinh tế không nên chỉ được đo bằng số lượng các cuộc tiếp xúc hay các văn bản được ký kết, mà cần được đánh giá bằng quy mô ngoại tệ và nguồn vốn dài hạn được huy động vào nền kinh tế, số lượng định chế tài chính hiện diện tại Việt Nam cũng như số doanh nghiệp Việt Nam tham gia vào chuỗi giá trị toàn cầu", bà Ngọc nói.

Bà cũng nhấn mạnh, ngoại giao không chỉ có vai trò mở cửa mà còn phải mở đường cho dòng vốn, công nghệ và các cơ hội phát triển của đất nước. Bộ Tài chính cam kết sẽ phối hợp chặt chẽ, trực tiếp và có trách nhiệm đến cùng với Bộ Ngoại giao, các cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài cùng các bộ, ngành, địa phương nhằm biến tiềm năng thành dự án, biến tiếp xúc thành cam kết và biến cam kết thành dòng vốn phục vụ phát triển đất nước.

Thu Huyền - Hữu Thắng