Ủy ban Chứng khoán Nhà nước (UBCKNN) vừa công bố những nội dung chính của Dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Chứng khoán. Theo lộ trình dự kiến, luật sẽ có hiệu lực từ tháng 3/2027, riêng quy định liên quan đến công nghệ mới sẽ được lùi thêm một năm, áp dụng từ tháng 3/2028.
Một trong những điểm đáng chú ý nhất của Dự thảo lần này là việc mở rộng định nghĩa quỹ ETF tại khoản 42 Điều 4. Theo đó, quỹ ETF có thể được phép nhận và hoán đổi bằng các loại tài sản khác ngoài rổ chỉ số, theo hướng dẫn của Chính phủ.
Thay đổi này được kỳ vọng mở đường cho sự xuất hiện của những sản phẩm như ETF hợp đồng tương lai hay ETF vàng - những loại hình đã khá phổ biến tại nhiều thị trường trên thế giới.
Cùng với đó, các mã chứng khoán thuộc danh mục cơ cấu của chỉ số tham chiếu dự kiến sẽ không còn chịu giới hạn tối đa 10% tổng tài sản quỹ. Đây là thay đổi đáng chú ý đối với hoạt động của các ETF cũng như dòng vốn ngoại, bởi tính đến cuối năm 2025, nhà đầu tư nước ngoài đang sở hữu khoảng 85% lượng chứng chỉ quỹ ETF lưu hành trên thị trường Việt Nam.
Trước đây, một trong những vướng mắc lớn của các quỹ ETF là nhà đầu tư muốn góp vốn vào quỹ chỉ được phép sử dụng đúng loại chứng khoán nằm trong danh mục của chỉ số tham chiếu.
Bên cạnh đó, mỗi mã chứng khoán trong danh mục ETF cũng bị giới hạn không vượt quá 10% tổng tài sản quỹ, tương tự các quỹ đại chúng thông thường.
Quy định này từng gây không ít khó khăn trong thực tế. Quy định này từng gây khó cho không ít quỹ bởi có những mã cổ phiếu tuy nằm trong chỉ số nhưng quy mô niêm yết nhỏ, trong khi quỹ ETF bám theo chỉ số đó lại tăng trưởng nhanh về tài sản. Khi đó, quỹ có thể buộc phải bán bớt cổ phiếu hoặc hạn chế nhận thêm vốn để tránh vượt trần 10%.
Cho phép hợp đồng điện tử, nâng chuẩn lãnh đạo công ty chứng khoán
Một thay đổi khác trong Dự thảo là đề xuất bỏ yêu cầu bắt buộc ký hợp đồng bằng văn bản giấy, đồng thời siết chuẩn lãnh đạo công ty chứng khoán.
Theo đề xuất mới, hợp đồng có thể được xác lập dưới hình thức điện tử, tương tự cách ngành ngân hàng đã triển khai thông qua các phương thức xác thực như sinh trắc học hay OTP.
Nếu được thông qua, toàn bộ quá trình mở tài khoản, xác nhận giao dịch và một số thủ tục giữa nhà đầu tư với công ty chứng khoán có thể được thực hiện hoàn toàn trực tuyến. Các công ty chứng khoán cũng sẽ giảm đáng kể khối lượng hồ sơ giấy phải lưu trữ.
Ở chiều ngược lại, trong khi một số điều kiện và hồ sơ cấp phép đối với công ty chứng khoán, công ty quản lý quỹ và tổ chức lưu ký được đơn giản hóa, Dự thảo lại nâng chuẩn đối với người đứng đầu các tổ chức này. Theo đó, yêu cầu về trình độ chuyên môn sẽ được nâng lên tương đương cấp Tổng giám đốc.
Danh mục dịch vụ mà công ty chứng khoán được phép cung cấp cũng được quy định rõ hơn, bổ sung các hoạt động như đại lý phân phối, đại diện người sở hữu trái phiếu và quản lý tài sản bảo đảm.
Đối với chứng chỉ hành nghề, Dự thảo đưa ra hai thay đổi song song: thủ tục cấp lại được đơn giản hơn, song người hành nghề sẽ phải tham gia các chương trình tập huấn, cập nhật kiến thức định kỳ hàng năm chặt chẽ hơn.
Ngoài ra, hoạt động ngân hàng giám sát đối với quỹ đại chúng cũng được đề xuất mở rộng cho cả chi nhánh ngân hàng nước ngoài.
Lần đầu đưa “sandbox” vào lĩnh vực chứng khoán
Đáng chú ý, Dự thảo lần đầu tiên đề xuất cơ chế thử nghiệm có kiểm soát đối với công nghệ, sản phẩm và mô hình kinh doanh mới trong lĩnh vực chứng khoán.
Về bản chất, đây là một dạng “sandbox” pháp lý. Theo đó, cơ quan quản lý có thể cho phép doanh nghiệp thử nghiệm công nghệ, sản phẩm, dịch vụ hoặc mô hình kinh doanh mới trong phạm vi được giới hạn cụ thể về quy mô, đối tượng và thời gian, đồng thời đặt dưới sự giám sát của cơ quan nhà nước.
Do đây là cơ chế mới và chưa có nhiều tiền lệ trong lĩnh vực chứng khoán, thời điểm áp dụng dự kiến được lùi thêm một năm so với các quy định còn lại của luật, tức từ tháng 3/2028.