Từ công xưởng lắp ráp đến nền kinh tế tích lũy vốn
Cách đây nửa thập kỷ, dòng vốn FDI chảy vào Việt Nam chủ yếu nhắm đến chi phí nhân công giá rẻ và chiến lược "China+1". Nhưng đến năm 2026, bức tranh đã hoàn toàn thay đổi. Việt Nam hiện đang hướng đến việc thu hút đầu tư vào các ngành công nghệ cao như bán dẫn, năng lượng xanh và các trung tâm R&D, với kỳ vọng nâng tỷ lệ nội địa hóa lên mức 45-50%.
Sự chuyển dịch này được minh chứng bằng con số tăng trưởng GDP đạt 8,18% trong nửa đầu năm 2026. Nền kinh tế đang chuyển dịch mạnh mẽ từ lắp ráp chi phí thấp sang tích lũy nguồn vốn nội địa. Dù vậy, nghịch lý vẫn tồn tại: khoảng cách giữa năng lực sản xuất và năng lực sở hữu thương hiệu của Việt Nam vẫn còn quá lớn.
Thoát "bẫy gia công" bằng tư duy tài sản trí tuệ
Thực trạng hiện nay cho thấy nhiều doanh nghiệp đang mắc kẹt trong "bẫy gia công", người Việt sản xuất sản phẩm, nhưng chủ thương hiệu quốc tế mới là người thâu tóm 70% - 80% lợi nhuận.
Ông Anish Daryani, Nhà sáng lập kiêm CEO của Moonfolks - tập đoàn sáng tạo và truyền thông tiếp thị vừa mắt tại Việt Nam ngày 6/8 - đã chỉ ra điểm yếu chí mạng trong tư duy quản trị nội địa.
Ông Anish Daryani, Nhà sáng lập kiêm CEO của Moonfolks.
"Quá nhiều lãnh đạo đang coi nhận diện thương hiệu chỉ là một khoản chi phí quản lý. Trong khi trên thực tế, giá trị thương hiệu và sở hữu trí tuệ là những tài sản dài hạn, có khả năng tích lũy và gia tăng giá trị theo thời gian".
Ông Daryani cho rằng các thương hiệu cần vươn lên từ việc chỉ bán "thông số" (như 100% cà phê Robusta) sang định vị thương hiệu và phong cách sống. Đồng thời, doanh nghiệp phải làm chủ dữ liệu người dùng và các kênh bán hàng trực tiếp (D2C) để thấu hiểu và thích ứng với khách hàng. Việc am hiểu văn hóa bản địa kết hợp với giữ vững bản sắc cốt lõi chính là công thức chung của những thương hiệu vươn tầm thế giới thành công.
Bệ phóng cho Việt Nam
Chương trình "Vươn ra thị trường quốc tế giai đoạn 2026-2030" (Go Global) của Chính phủ đặt mục tiêu ngành công nghiệp văn hóa sẽ đóng góp 7% GDP vào năm 2030.
Để hiện thực hóa mục tiêu 2030, chuyên gia từ Moonfolks đề xuất 3 nền tảng cốt lõi Việt Nam cần khẩn trương xây dựng.
Trước hết, Việt Nam cần hoàn thiện hạ tầng định giá và tài trợ tài sản trí tuệ bằng một khung pháp lý rõ ràng. Việc công nhận đây là một loại tài sản thương mại hợp pháp sẽ mở đường cho các thương hiệu, agency và studio sáng tạo dùng chính chất xám của mình làm tài sản bảo đảm để tiếp cận nguồn vốn từ ngân hàng hay quỹ đầu tư.
Tiếp đó, để dòng vốn thực sự chảy vào đúng chỗ, thị trường cần khơi thông nguồn vốn đầu tư mạo hiểm dành riêng cho lĩnh vực sáng tạo và công nghệ. Thông qua việc thành lập các quỹ ươm tạo chuyên biệt (tư nhân hoặc hợp tác công - tư), những tài năng sáng tạo và nghệ thuật ở giai đoạn đầu sẽ có bệ phóng vững chắc để phát triển quy mô chuyên nghiệp hơn.
Đà Nẵng có thể trở thành điểm hội tụ của giới công nghệ và sáng tạo.
Cuối cùng, thay vì đầu tư dàn trải vào các dự án riêng lẻ, Việt Nam nên quy hoạch các trung tâm và cụm công nghiệp sáng tạo tích hợp theo vùng, đi kèm với chính sách ưu đãi thuế và hạ tầng số. Những thành phố tiềm năng như Đà Nẵng hoàn toàn có thể trở thành điểm hội tụ của giới công nghệ và sáng tạo, biến bản sắc văn hóa Việt thành động lực xuất khẩu mũi nhọn vươn tầm quốc tế.
Tiến vào ASEAN: Tránh "điểm mù" vận hành và "đốt tiền" vô ích
Nghiên cứu của UOB (2026) chỉ ra hơn 80% doanh nghiệp Việt muốn mở rộng ra quốc tế trong 2 năm tới, đặc biệt là vào ASEAN. Tuy nhiên, thị trường ASEAN không phải là một khối đồng nhất.
Ông Daryani cảnh báo về các rào cản pháp lý khắt khe như chứng nhận Halal hay tiêu chuẩn BPOM tại Indonesia có thể làm chậm quá trình ra mắt từ 12-18 tháng. Thêm vào đó, chi phí lên kệ đắt đỏ và việc thiếu quan hệ đối tác phân phối sẽ cản bước ngay cả những sản phẩm chất lượng nhất.
Thay vì "đốt tiền" quảng cáo dàn trải khiến cạn kiệt vốn trước khi có doanh thu, các doanh nghiệp cần áp dụng chiến lược "Kiểm chứng trước khi đầu tư". Cụ thể, triển khai các đợt thử nghiệm nhu cầu trên nền tảng số tại thị trường mục tiêu. Đo lường tỷ lệ chuyển đổi thực tế kỹ lưỡng. Chỉ chuyển hàng tồn kho hoặc ký hợp đồng mặt bằng dài hạn sau khi đã xác thực được nhu cầu.
Sự ra mắt của mô hình "Audacious Commerce" từ Moonfolks tại Việt Nam - kết nối trực tiếp giữa nội dung, mạng lưới các nhà sáng tạo (KOC/influencer) và sự thấu hiểu văn hóa địa phương với hiệu quả chuyển đổi doanh số - đánh dấu một trợ lực mới cho các thương hiệu Việt.
"Sự phong phú về văn hóa chính là tài sản thương mại lớn nhưng chưa được khai thác tương xứng của Việt Nam. Đây là thời điểm để các doanh nghiệp Việt vươn ra ngoài biên giới," ông Daryani khẳng định.