Đề xuất bổ sung loạt quy định đối với thị trường chứng khoán phái sinh

Bộ Tài chính, Uỷ ban Chứng khoán Nhà nước (UBCKNN) lấy ý kiến của các đơn vị, tổ chức, cá nhân đối với dự thảo Thông tư sửa đổi, bổ sung một số điều của Thông tư số 58/2021/TTBTC ngày 12/7/2021 của Bộ trưởng Bộ Tài chính hướng dẫn một số điều của Nghị định số 158/2020/NĐ-CP ngày 31/12/2020 của Chính phủ về chứng khoán phái sinh và thị trường chứng khoán phái sinh được sửa đổi, bổ sung bởi Thông tư số 14/2025/TT-BTC.

Dự thảo Thông tư sửa đổi, bổ sung bao gồm 21 Điều, tập trung vào việc tạo hành lang pháp lý cho sản phẩm quyền chọn chỉ số chứng khoán, được tóm gọn lại trong một số nội dung trọng tâm.

Trong đó, dự thảo bổ sung loại chứng khoán phái sinh mới là hợp đồng quyền chọn niêm yết dựa trên chỉ số chứng khoán bao gồm hợp đồng quyền chọn mua, hợp đồng quyền chọn bán, các khái niệm giải thích từ ngữ đối với các thuật ngữ liên quan đến hợp đồng quyền chọn chỉ số để làm rõ đặc điểm của sản phẩm.

Các quy định về tài sản cơ sở, loại hợp đồng quyền chọn, thời điểm thực hiện, hình thức thực hiện hợp đồng và giá thực hiện cũng được bổ sung, làm rõ, tạo cơ sở pháp lý cho việc triển khai sản phẩm mới trên thị trường.

Thêm vào đó, dự thảo cũng nêu ra quy định về việc sửa đổi, bổ sung nguyên tắc thanh toán đối với giao dịch chứng khoán phái sinh, trong đó quy định cụ thể hơn đối với hợp đồng quyền chọn. Đối với giao dịch hợp đồng quyền chọn, việc bù trừ và xác định nghĩa vụ thanh toán phí quyền chọn được thực hiện trên cơ sở bù trừ chung giữa giá trị phí quyền chọn được nhận và giá trị phí quyền chọn phải trả đối với các giao dịch có cùng ngày giao dịch.

Việc thực hiện hợp đồng được hoàn tất khi hoàn tất thanh toán khoản chênh lệch bằng tiền giữa giá thực hiện và giá thanh toán cuối cùng của chỉ số cơ sở được xác định vào ngày giao dịch cuối cùng. Việc thực hiện hợp đồng quyền chọn chỉ áp dụng đối với hợp đồng đang có trạng thái lãi và được thực hiện tự động tại ngày đáo hạn, ngoại trừ trường hợp nhà đầu tư có yêu cầu khác trong thời hạn quy định tại quy chế của VSDC.

Việc thực hiện hợp đồng quyền chọn chỉ áp dụng đối với hợp đồng đang có trạng thái lãi (Ảnh: Hữu Thắng).

Một nội dung cũng được nêu ra trong dự thảo chính là việc bổ sung nội dung về nghĩa vụ ký quỹ hợp đồng quyền chọn, thanh toán phí quyền chọn hàng ngày, thanh toán khi thực hiện hợp đồng quyền chọn và các nội dung liên quan khác phát sinh khi thực hiện nghiệp vụ bù trừ, thanh toán.

Đồng thời, Bộ Tài chính cũng lấy ý kiến về công tác sửa đổi, hoàn thiện, bãi bỏ một số nội dung liên quan đến nghiệp vụ bù trừ, thanh toán chứng khoán phái sinh để phù hợp với thực tiễn triển khai.

Kể từ khi áp dụng cơ chế đối tác bù trừ trung tâm (CCP) cho TTCK cơ sở, Công ty Bù trừ Chứng khoán Việt Nam (VSC) là đơn vị thực hiện chức năng CCP cho cả TTCK cơ sở và TTCK phái sinh thay vì VSDC như hiện tại.

Theo đó, một số nội dung liên quan cần được sửa đổi, hoàn thiện, bổ sung, bãi bỏ cho phù hợp với việc vận hành trên thực tế như: Bổ sung nội dung chuyển giao tài khoản đứng tên VSDC tại ngân hàng thanh toán cho VSC quản lý; Hoạt động nghiệp vụ áp dụng đối với VSDC sẽ do VSC thực hiện khi VSC chính thức hoạt động; Bổ sung đối tượng báo cáo là VSC và phân công nhiệm vụ báo cáo giữa VSDC và VSC trong trường hợp thành viên bù trừ mất khả năng thanh toán giao dịch chứng khoán phái sinh; Bãi bỏ nội dung quy định Thành viên bù trừ phải ký hợp đồng bù trừ thanh toán đối với VSDC nhằm đơn giản hóa thủ tục, rút ngắn quy trình đăng ký thành viên bù trừ, phù hợp với thực tế triển khai; Sửa đổi, hoàn thiện, bổ sung một số nội dung liên quan phát sinh khác cho phù hợp với nghiệp vụ bù trừ, thanh toán.

Cùng với đó, dự thảo cũng nêu nội dung bổ sung, làm rõ cơ chế ký quỹ đối với bên mua và bên bán quyền chọn. Theo đó, nhà đầu tư nắm giữ vị thế mua có trách nhiệm nộp đầy đủ phí quyền chọn; nhà đầu tư nắm giữ vị thế bán có trách nhiệm nộp đầy đủ ký quỹ ban đầu đối với toàn bộ vị thế dự kiến mở cho thành viên bù trừ trước khi thực hiện giao dịch, ngoại trừ giao dịch đối ứng. Quy định này góp phần làm rõ trách nhiệm tài chính của các bên tham gia giao dịch và tăng cường kiểm soát rủi ro trong hoạt động giao dịch quyền chọn.

Đáng chú ý, để bảo đảm tính liên tục trong hoạt động nghiệp vụ, dự thảo bổ sung điều khoản chuyển tiếp đối với các quy định về hoạt động nghiệp vụ được sửa đổi, bổ sung tại Thông tư. Theo đó, các quy định được áp dụng đối với VSC do VSDC thực hiện cho đến khi VSC chính thức thực hiện hoạt động nghiệp vụ theo phân công, ngoại trừ hoạt động chuyển giao chứng khoán khi thực hiện hợp đồng do VSDC thực hiện.