Ông Đậu Anh Tuấn: Cần mở rộng “nền tháp” doanh nghiệp để nuôi dưỡng nguồn thu

Lễ Vinh danh các doanh nghiệp nộp ngân sách lớn nhất Việt Nam năm 2026 (VNTAX 2026) diễn ra chiều 15/9 tại Hà Nội, cho thấy khu vực tư nhân tiếp tục thu hẹp khoảng cách với doanh nghiệp nhà nước, trong khi nguồn đóng góp ngân sách tập trung đáng kể vào nhóm doanh nghiệp dẫn đầu.

Theo dữ liệu VNTAX 2026, 100 doanh nghiệp tư nhân dẫn đầu đã thực nộp 390.700 tỷ đồng vào ngân sách năm 2025, tăng 146.300 tỷ đồng, tương đương 60% so với danh sách năm trước. Con số này tương đương khoảng 14,7% tổng thu ngân sách Nhà nước năm 2025.

Trong khi đó, 100 doanh nghiệp nhà nước thuộc STATE 100 đóng góp 425.800 tỷ đồng sau khi loại trừ phần tính trùng giữa công ty mẹ và công ty con. Khoảng cách giữa hai khu vực còn khoảng 35.100 tỷ đồng, với tổng số nộp của PRIVATE 100 tương đương gần 92% STATE 100.

Trong VNTAX 200 có 99 doanh nghiệp tư nhân, 73 doanh nghiệp nhà nước và 28 doanh nghiệp FDI/liên doanh. Khối nhà nước đóng góp hơn 424.000 tỷ đồng, chiếm 43% tổng số nộp, còn khu vực tư nhân đóng góp hơn 390.000 tỷ đồng, chiếm 39%.

Tổng số thực nộp của VNTAX 200 đạt 989.300 tỷ đồng, tăng 195.300 tỷ đồng, tương đương 25% so với kỳ xếp hạng trước và bằng hơn 37% tổng thu ngân sách Nhà nước năm 2025.

Đáng chú ý, chỉ 20 doanh nghiệp đứng đầu đã đóng góp 614.000 tỷ đồng, tương đương 62,1% tổng số nộp của VNTAX 200. Trong đó có 7 doanh nghiệp nhà nước, 6 doanh nghiệp tư nhân và 7 doanh nghiệp FDI/liên doanh.

Vingroup đứng đầu PRIVATE 100 với mức nộp ngân sách 148.773 tỷ đồng, tăng mạnh so với 56.200 tỷ đồng năm 2024. Nhóm dẫn đầu khu vực tư nhân còn có Sunshine Group, NH Smart City thuộc BRG Group, THACO, Hòa Phát, FPT và một số ngân hàng lớn.

Ở STATE 100, PetroVietnam đứng đầu với khoảng 91.000 tỷ đồng, tiếp đến là Viettel với hơn 42.290 tỷ đồng.

Nguồn thu đang tập trung vào nhóm doanh nghiệp lớn

Trình bày tham luận tại sự kiện, ông Đậu Anh Tuấn - Phó Tổng Thư ký kiêm Trưởng Ban Pháp chế VCCI, ví cấu trúc VNTAX 200 như một "đỉnh tháp" khá nhọn.

Theo ông, 20 doanh nghiệp đầu bảng chiếm 62,1% tổng số nộp, trong khi 100 doanh nghiệp đứng đầu chiếm tới 92%. Điều này cho thấy vai trò lớn của nhóm doanh nghiệp dẫn đầu đối với nguồn thu ngân sách, nhưng cũng đặt ra yêu cầu mở rộng phần "nền tháp".

Mức tăng 195.300 tỷ đồng tổng số nộp của VNTAX 200 trong năm 2025 cũng tập trung đáng kể ở một số doanh nghiệp. Riêng Vingroup đóng góp khoảng 47% mức tăng này với số nộp 148.773 tỷ đồng. Nếu loại Vingroup, mức tăng của 199 doanh nghiệp còn lại vẫn đạt khoảng 13,9%.

Theo ông Tuấn, việc xuất hiện những doanh nghiệp có quy mô đóng góp ngày càng lớn là tín hiệu tích cực, song về dài hạn cần có thêm nhiều doanh nghiệp phát triển lên quy mô lớn để tạo nền tảng nguồn thu rộng hơn.

Ông Đậu Anh Tuấn - Phó Tổng Thư ký kiêm Trưởng Ban Pháp chế VCCI (Ảnh: Hải Anh).

Xét theo ngành, bất động sản - xây dựng có mức đóng góp lớn nhất trong VNTAX 200 với hơn 234.000 tỷ đồng, chiếm gần 24%. Nhóm năng lượng - tài nguyên đóng góp hơn 220.000 tỷ đồng, tương đương 22,3%. Lĩnh vực tài chính có 40 doanh nghiệp, đóng góp khoảng 139.000 tỷ đồng, trong đó 23 ngân hàng đóng góp 104.600 tỷ đồng.

Trong khi đó, nhóm công nghệ và viễn thông chỉ chiếm khoảng 6,6%. Theo ông Tuấn, cơ cấu này cho thấy cần quan tâm hơn đến khả năng tạo nguồn thu từ năng suất, đổi mới công nghệ và các hoạt động có giá trị gia tăng cao.

Ông cũng lưu ý sự khác biệt giữa vai trò của khu vực FDI trong xuất khẩu và đóng góp ngân sách. Theo số liệu được dẫn tại sự kiện, 8 tháng đầu năm 2026, khu vực FDI chiếm hơn 80% kim ngạch xuất khẩu, nhưng trong VNTAX 200 chỉ có 28 doanh nghiệp FDI/liên doanh, chiếm khoảng 18% tổng số nộp.

Một phần nguyên nhân, theo ông Tuấn, có thể đến từ mô hình gia công, lắp ráp với tỷ trọng nguyên liệu nhập khẩu lớn, khiến giá trị gia tăng giữ lại trong nước còn hạn chế. Chính sách ưu đãi thuế và việc áp dụng thuế tối thiểu toàn cầu 15% cũng sẽ tác động đến bài toán thu hút FDI trong thời gian tới.

Cần mở rộng nền doanh nghiệp

VNTAX 200 năm nay có 26 doanh nghiệp thực nộp trên 10.000 tỷ đồng, tăng 9 đơn vị so với kỳ trước. Riêng PRIVATE 100, số doanh nghiệp vượt mốc này tăng từ 4 lên 8, với sự xuất hiện thêm của Sunshine Group, NH Smart City, FPT và Techcombank.

Theo ông Tuấn, dư địa tăng trưởng nguồn thu nằm ở việc có thêm nhiều doanh nghiệp lọt vào nhóm đóng góp lớn, thay vì chỉ phụ thuộc vào một số doanh nghiệp đầu tàu.

Để mở rộng "nền tháp", ông cho rằng cần giảm chi phí tuân thủ, xây dựng chính sách thuế ổn định, dễ dự báo và tiếp tục cải cách thủ tục thuế. Bên cạnh đó, cơ cấu nguồn thu cũng cần bền vững hơn.

"Nguồn thu từ đất đai đóng góp rất quan trọng cho sự phát triển kinh tế. Nhưng về dài hạn, nguồn thu này cần được duy trì ổn định hàng năm. Nếu thị trường bất động sản trục trặc, ngân sách sẽ chịu những cú sốc lớn", ông Tuấn nói.

Theo ông, dòng tín dụng cũng cần được đưa vào sản xuất, kinh doanh, nâng năng suất và tạo ra giá trị mới thay vì chủ yếu lưu giữ trong tài sản. 

Việc thúc đẩy khu vực hộ kinh doanh và kinh doanh trực tuyến phát triển, từng bước chính thức hóa, cũng là một dư địa mở rộng nguồn thu.

Ông Tuấn cho rằng VNTAX hiện phản ánh khá rõ quy mô đóng góp ngân sách của các doanh nghiệp lớn. Tuy nhiên, nếu bổ sung thêm các chỉ tiêu như giá trị gia tăng tạo ra trong nước, việc làm, hiệu quả trên doanh thu hay đóng góp của chuỗi cung ứng, dữ liệu sẽ giúp đánh giá rõ hơn chất lượng và tính bền vững của nguồn thu.

"Đỉnh tháp" hiện là 200 doanh nghiệp lớn, nhưng phía dưới vẫn là hơn 1 triệu doanh nghiệp và hàng triệu hộ kinh doanh. Theo ông Tuấn, củng cố phần nền này là điều kiện quan trọng để tạo nguồn thu ngân sách ổn định hơn trong dài hạn.