Mỗi khi giá dầu tăng, châu Âu lại rơi vào một kịch bản quen thuộc: chính phủ tung các gói hỗ trợ, chính trị gia trấn an dư luận, còn người dân chuẩn bị đối mặt với chi phí xăng và sưởi ấm cao hơn.
Trong khi đó, Trung Quốc đang đi theo một hướng hoàn toàn khác. Thay vì cố gắng “chữa cháy” mỗi khi giá dầu tăng, Bắc Kinh âm thầm giảm dần mức độ phụ thuộc vào dầu trong toàn bộ nền kinh tế. Trọng tâm của chiến lược này là điện khí hóa - yếu tố đang dần trở thành một “lá chắn” trước các cú sốc năng lượng toàn cầu.
Hiện điện đã chiếm khoảng 30% tổng tiêu thụ năng lượng cuối cùng của Trung Quốc, cao hơn so với nhiều nền kinh tế lớn như châu Âu hay Mỹ. Song song với đó là sự mở rộng nhanh chóng của năng lượng tái tạo, xe điện, hệ thống pin lưu trữ và lưới điện quy mô lớn. Khi ngày càng nhiều hoạt động kinh tế chuyển sang sử dụng điện, mức độ nhạy cảm của Trung Quốc trước biến động giá dầu cũng giảm xuống.
Cách tiếp cận này phản ánh một logic đơn giản nhưng mang tính chiến lược: cách hiệu quả nhất để đối phó với giá dầu cao là cần ít dầu hơn. Khi giao thông chuyển sang xe điện, chi phí xăng dầu không còn ảnh hưởng trực tiếp đến ngân sách hộ gia đình. Khi hệ thống vận tải và công nghiệp vận hành bằng điện, các cú sốc từ thị trường nhiên liệu hóa thạch không còn lan rộng như trước.
Điều đáng chú ý là Trung Quốc không xem quá trình này như một chiến dịch “xanh hóa” đơn thuần. Thực chất, đây là một chiến lược tích lũy quyền lực ở nhiều cấp độ. Mỗi dự án điện mặt trời giúp giảm nhu cầu nhập khẩu nhiên liệu. Mỗi nhà máy pin củng cố năng lực sản xuất nội địa. Mỗi bước mở rộng lưới điện tăng khả năng kiểm soát dòng chảy năng lượng trong nước. Bắc Kinh không phủ nhận vai trò của nhiên liệu hóa thạch trong hiện tại nhưng cũng không xem đó là nền tảng lâu dài.
Ở chiều ngược lại, châu Âu vẫn thường tiếp cận điện khí hóa dưới góc độ chi phí. Các cuộc tranh luận chính sách xoay quanh mức đầu tư lớn ban đầu, trong khi ít chú ý hơn đến cái giá phải trả cho sự phụ thuộc kéo dài vào dầu và khí đốt. Những cú sốc năng lượng trong những năm gần đây cho thấy chi phí thực sự của hệ thống cũ có thể còn lớn hơn nhiều.
Sự khác biệt trong tư duy đang dần tạo ra khoảng cách rõ rệt. Những nền kinh tế đi nhanh trong điện khí hóa đang trở nên linh hoạt hơn trước biến động năng lượng. Ngược lại, những nơi triển khai chậm và thiếu nhất quán sẽ tiếp tục dễ bị tổn thương mỗi khi thị trường nhiên liệu toàn cầu biến động.
Trớ trêu ở chỗ châu Âu không hề thiếu điều kiện để dẫn đầu. Khu vực này sở hữu nền tảng công nghệ mạnh, năng lực công nghiệp cao và một thị trường chung lớn. Tuy nhiên, quá trình triển khai thường bị kéo dài bởi thủ tục phức tạp, chính sách phân mảnh và những tranh luận chưa có hồi kết về vai trò của nhiên liệu hóa thạch.
Trong khi châu Âu vẫn còn do dự, Trung Quốc đã hành động như thể phụ thuộc năng lượng là một điểm yếu chiến lược cần phải giảm thiểu càng sớm càng tốt. Chính sự khác biệt này đang định hình lại cán cân năng lượng toàn cầu.
Điện khí hóa vì thế không còn là một lựa chọn mang tính lý tưởng, mà ngày càng trở thành một yêu cầu thực tế. Nó giúp giảm chi phí dài hạn, tăng khả năng chống chịu của nền kinh tế và hạn chế nhu cầu can thiệp khẩn cấp từ chính phủ mỗi khi khủng hoảng xảy ra.
