Chưa từng có: Thông qua 89 đạo luật trong 1 năm
Hôm nay (2/6), Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) công bố báo cáo “Dòng chảy pháp luật kinh doanh 2025”. Theo VCCI, năm qua ghi nhận kỷ lục về tốc độ và quy mô xây dựng pháp luật.
Ông Đậu Anh Tuấn - Phó Tổng Thư ký, Trưởng Ban Pháp chế VCCI - nhận định, một trong những thay đổi lớn nhất của môi trường pháp lý thời gian qua là việc Quốc hội ban hành Nghị quyết 206, tạo ra cơ chế đặc biệt để xử lý các vướng mắc pháp luật phát sinh từ thực tiễn.
Năm 2025, Quốc hội thông qua 89 đạo luật, mức cao nhất trong lịch sử lập pháp gần đây, gấp gần 3 lần năm 2024 và gấp hơn 5 lần mức trung bình giai đoạn trước. Tốc độ soạn thảo cũng rút ngắn đáng kể.
Theo VCCI, năm 2025 ghi nhận kỷ lục về lập pháp với 89 đạo luật được ban hành.
Một xu hướng tích cực khác là các đạo luật ngày càng mang tính nguyên tắc, "khung", trong khi nhiều nội dung chi tiết được giao cho Chính phủ và các bộ, ngành quy định ở cấp dưới luật, qua đó tăng tính linh hoạt trong điều hành...
VCCI cho biết, doanh nghiệp ghi nhận chuyển biến tích cực trong cải cách hành chính . 3.085 quy định về kinh doanh được cắt giảm, đơn giản hóa, giúp tiết kiệm hơn 29.300 ngày giải quyết thủ tục. Tuy nhiên, vẫn còn 38% số doanh nghiệp được khảo sát cho biết phải trả chi phí không chính thức khi làm thủ tục cấp phép, và 24% doanh nghiệp phải hủy bỏ hoặc trì hoãn kế hoạch kinh doanh trong năm 2025 do gặp vướng mắc về thủ tục giấy phép.
Đại diện cộng đồng doanh nghiệp cũng ghi nhận một số xu hướng đáng chú ý.Thứ nhất, tỷ lệ văn bản được xây dựng theo quy trình rút gọn tăng rất nhanh. Năm 2023 tỷ lệ này chỉ khoảng 9%, năm 2024 tăng lên 28% và năm 2025 đã đạt 43%.
Theo quy định, văn bản theo quy trình rút gọn không bắt buộc phải tham vấn rộng rãi và thường có hiệu lực ngay. Điều này giúp giải quyết nhanh các vấn đề cấp bách nhưng cũng làm giảm cơ hội để doanh nghiệp tham gia góp ý.
Thứ hai, thời gian từ khi ban hành đến khi văn bản có hiệu lực đang bị rút ngắn đáng kể. Trong khi luật quy định tối thiểu khoảng 45 ngày để doanh nghiệp chuẩn bị thích ứng thì trên thực tế nhiều văn bản chỉ có khoảng 15 ngày chuẩn bị. Điều này khiến doanh nghiệp dễ rơi vào tình trạng bị động, không kịp điều chỉnh hệ thống quản trị và quy trình hoạt động.
93% doanh nghiệp không dự báo được thay đổi chính sách sắp tới, theo báo cáo của VCCI.
Thứ ba, tình trạng chậm ban hành văn bản hướng dẫn vẫn rất phổ biến. Theo thống kê của VCCI, khoảng 82% văn bản hướng dẫn các luật có hiệu lực từ đầu năm 2026 chậm ban hành. Hệ quả là nhiều địa phương và doanh nghiệp lúng túng trong quá trình thực hiện.
Ông Tuấn dẫn ví dụ về Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp năm 2025. Dù luật đã có hiệu lực từ 1/10/2025 nhưng nghị định hướng dẫn chỉ được ban hành vào cuối năm. Trong thời gian chờ đợi, nhiều doanh nghiệp gặp khó khăn trong việc xác định nghĩa vụ thuế và chi phí được khấu trừ. Cụ thể, quy định giảm ngưỡng thanh toán không dùng tiền mặt từ 20 triệu đồng xuống 5 triệu đồng đối với một số khoản chi được tính vào chi phí hợp lý.
Do chưa có nghị định hướng dẫn, nhiều doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp ở vùng sâu vùng xa, không kịp chuẩn bị điều kiện thanh toán phù hợp, dẫn đến nguy cơ phát sinh rủi ro về thuế và tranh chấp trong quá trình thực hiện.
Doanh nghiệp mong được hỏi ý kiến nhiều hơn
Dưới góc độ doanh nghiệp, ông Nguyễn Quốc Hiệp - Chủ tịch Hiệp hội Nhà thầu xây dựng Việt Nam - cho biết chưa từng thấy tốc độ làm luật nhanh như hiện nay. Trước đây, Luật Đất đai 2003 phải mất hơn 10 năm mới được sửa đổi thành Luật Đất đai 2013, rồi tiếp tục hơn 10 năm sau mới có Luật Đất đai 2024. Trong khi đó, Luật Đất đai 2024 vừa có hiệu lực thì đã được đưa vào chương trình sửa đổi tiếp theo.
Qua quá trình tham gia góp ý với nhiều bộ, ngành, ông Hiệp ghi nhận có sự khác biệt khá rõ trong cách tiếp thu ý kiến.“Bộ Xây dựng thời gian qua đã tổ chức rất nhiều cuộc đối thoại trực tiếp với hiệp hội và doanh nghiệp khi sửa đổi Luật Xây dựng. Các ý kiến được lắng nghe, tranh luận thẳng thắn và tiếp thu nghiêm túc. Với cách làm như vậy, các quy định khi ban hành thường sát thực tiễn hơn và giảm đáng kể độ vênh giữa chính sách và thực tế triển khai.
Ngược lại, có những trường hợp ý kiến từ doanh nghiệp chưa được tiếp thu đầy đủ, dẫn tới nhiều bất cập trong thực thi. Ví dụ điển hình là các quy định liên quan đến xác định giá đất. Hiện nay, việc áp dụng phương pháp thặng dư để xác định giá đất còn nhiều vướng mắc do chi phí đầu vào chưa được tính toán đầy đủ”, ông Hiệp dẫn chứng.
Đại diện cộng đồng doanh nghiệp nêu ý kiến.
Theo ông Nguyễn Hoài Nam - Tổng Thư ký Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP), quá trình cải cách pháp luật hiện nay đang diễn ra với tốc độ rất nhanh và cộng đồng doanh nghiệp hoàn toàn ủng hộ chủ trương này. Tuy nhiên, để các cải cách thực sự phát huy hiệu quả, cần có sự thay đổi đồng bộ từ khâu xây dựng chính sách đến khâu tiếp nhận, xử lý phản ánh của doanh nghiệp.
Chuyên gia kinh tế Phạm Chi Lan cho rằng, quá trình xây dựng pháp luật hiện nay cần đặc biệt lưu ý nguy cơ "ba xa": Xa dân, xa thực tế và xa thời đại. Dù yêu cầu cải cách đang rất cấp bách, việc rút ngắn quy trình xây dựng pháp luật cũng không thể đồng nghĩa với việc bỏ qua hoặc xem nhẹ khâu tham vấn doanh nghiệp và người dân. Nếu rút ngắn quy trình làm luật nhưng không dành đủ thời gian tham vấn đối tượng chịu tác động, rất dễ dẫn đến tình trạng sửa một điểm nghẽn, nhưng lại tạo ra điểm nghẽn mới.
