Công nhân sản xuất điện thoại thông minh Samsung trong nhà máy tại tỉnh Thái Nguyên. Ảnh: Samsung
Truyền thông và các học giả quốc tế đánh giá, 81 năm sau ngày Chủ tịch Hồ Chí Minh đọc Tuyên ngôn Độc lập (2-9-1945), từ một nền kinh tế lạc hậu, bị chiến tranh tàn phá nặng nề, Việt Nam đã chuyển mình vươn lên đầy ấn tượng, trở thành một trung tâm sản xuất, xuất khẩu quan trọng và ngày càng khẳng định được vị trí trong các chuỗi giá trị toàn cầu.
Những con số về thương mại cho thấy quy mô ngày càng lớn của kinh tế Việt Nam trong nền kinh tế thế giới. Với tổng kim ngạch xuất nhập khẩu năm 2025 đạt 920 tỷ USD, Việt Nam chính thức lọt vào tốp 15 thế giới về quy mô thương mại quốc tế. Dẫn ví dụ trong quan hệ thương mại, theo tờ Wall Street Journal, Việt Nam ghi nhận thặng dư thương mại với Mỹ lên tới 114 tỷ USD chỉ trong nửa đầu năm 2026, vượt nhiều nền kinh tế lớn như Trung Quốc và Mexico.
Ký giả Chidanand Rajghatta của tờ Times of India gọi đây là “một sự chuyển mình đáng kinh ngạc” đối với một quốc gia 100 triệu dân từng bị chiến tranh tàn phá. Theo ông Chidanand Rajghatta, thành công của Việt Nam không bắt đầu từ những chính sách thương mại gần đây mà từ một tư duy phát triển thực tiễn, được hình thành từ công cuộc Đổi mới năm 1986. Việt Nam từng bước mở cửa nền kinh tế, tham gia các hiệp định thương mại, thu hút đầu tư nước ngoài và xây dựng năng lực sản xuất phục vụ xuất khẩu. “Việt Nam cũng đã làm được điều mà nhiều nước đang phát triển hứa hẹn nhưng ít nơi thực hiện thành công: Biến sản xuất hàng xuất khẩu thành trọng tâm của chiến lược kinh tế”, ông Chidanand Rajghatta nhận định.
Để đạt được mục tiêu này, Việt Nam hiện có độ mở thương mại thuộc nhóm cao nhất thế giới. Ngân hàng Thế giới (World Bank) ước tính tổng kim ngạch thương mại của Việt Nam tương đương gần 170% Tổng sản phẩm quốc nội (GDP). Đáng chú ý, Samsung, Intel, Foxcon cùng nhiều tập đoàn toàn cầu đã xây dựng các cơ sở sản xuất quy mô lớn tại Việt Nam, trong khi Apple, Nike và Lululemon tiếp tục mở rộng mạng lưới cung ứng. Đằng sau sự dịch chuyển của các tập đoàn hàng đầu thế giới là một loạt lợi thế được Việt Nam xây dựng trong nhiều năm: Lực lượng lao động trẻ, chi phí cạnh tranh, ổn định chính trị, mức độ hội nhập thương mại cao và khả năng duy trì quan hệ với nhiều đối tác lớn.
Theo tác giả Chanwit Inyanya của tờ Nation Thailand, Việt Nam đang tiếp tục tạo ra những lợi thế mới thông qua đầu tư mạnh vào cơ sở hạ tầng. Mạng lưới đường cao tốc đã tăng từ 89km năm 2010 lên hơn 3.000km năm 2025, và mục tiêu nâng lên 5.000km vào năm 2030. Cùng với đó, dự án đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam trị giá hơn 67 tỷ USD đang triển khai cũng được kỳ vọng tạo thêm một trục kết nối chiến lược giữa các trung tâm kinh tế lớn. Đường bộ cao tốc, đường sắt, cùng với hệ thống cảng biển, khu công nghiệp, sân bay và hạ tầng số đang giúp Việt Nam nâng cao khả năng kết nối với các chuỗi cung ứng khu vực.
GS Carl Thayer từ Đại học New South Wales (Australia) cho rằng, lực lượng lao động được đào tạo tốt, có tính kỷ luật, cùng với ổn định chính trị và chính sách nhất quán về khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo đang tạo nền tảng để Việt Nam thu hút thêm các dự án công nghệ cao, đặc biệt trong lĩnh vực bán dẫn và điện tử. Sự hiện diện ngày càng lớn của các tập đoàn quốc tế cũng có thể hỗ trợ Việt Nam tiếp tục hoàn thiện năng lực sản xuất và đưa sản phẩm ra thị trường toàn cầu.
GS Murray Hunter, người có hơn 30 năm nghiên cứu và hoạt động trong lĩnh vực kinh doanh tại châu Á - Thái Bình Dương cho rằng, Việt Nam đã trở thành một trong những nền kinh tế đi sau thành công nhất châu Á. Ông cũng lưu ý, mô hình phát triển tiếp theo cần đi xa hơn việc tham gia các chuỗi giá trị toàn cầu. Theo hướng tiếp cận này, Việt Nam cần tiếp tục tiến tới mục tiêu làm chủ công nghệ. “Nền kinh tế Việt Nam đã đa dạng hóa vượt ra ngoài mô hình lắp ráp sử dụng nhiều lao động, với sự phát triển của điện tử, linh kiện, năng lượng tái tạo và các dịch vụ số”, GS Murray Hunter nhận định.
Sự chuyển mình về kinh tế cũng song hành và góp phần làm thay đổi vị thế của Việt Nam trong khu vực. Theo Chỉ số Quyền lực châu Á 2025 của Viện Lowy, Việt Nam ghi nhận mức tăng trưởng lớn thứ hai về tầm ảnh hưởng tổng thể tại châu Á. Việt Nam hiện đứng thứ bảy về các mối quan hệ kinh tế, phản ánh mức độ hội nhập ngày càng sâu vào chuỗi cung ứng khu vực và sự mở rộng của mạng lưới đối tác quốc tế.
Theo GS Carl Thayer, lợi thế của Việt Nam không chỉ nằm ở kinh tế. Đội ngũ ngoại giao, chính sách đối ngoại độc lập, tự chủ, đa phương hóa và đa dạng hóa giúp Việt Nam duy trì quan hệ với nhiều trung tâm quyền lực khác nhau. Trong bối cảnh cạnh tranh chiến lược giữa các cường quốc gia tăng, khả năng cân bằng quan hệ này càng trở nên quan trọng đối với một nền kinh tế có độ mở thương mại rất cao như Việt Nam.
