Biến tướng từ nhu cầu đổi ngoại tệ chính đáng
Mới đây, Phòng An ninh kinh tế - Công an thành phố Hà Nội cho biết đã phát hiện 2 đối tượng tổ chức thuê người có hộ chiếu đi mua ngoại tệ tại các tổ chức tín dụng trên địa bàn thành phố, sau đó thu gom để bán ra thị trường “chợ đen” nhằm hưởng chênh lệch tỷ giá.
Theo thông tin từ cơ quan công an, mỗi người được thuê nhận tiền công khoảng 1-1,2 triệu đồng/ngày; họ phải cung cấp căn cước công dân, hộ chiếu để các đối tượng hoàn tất hồ sơ mua ngoại tệ, rồi được đưa trực tiếp đến ngân hàng giao dịch. Sau khi mua xong, toàn bộ số ngoại tệ lại được chuyển cho các đối tượng để bán kiếm lời.
Điều đáng lo ngại là thủ đoạn này đánh trúng vào nhu cầu có thật của thị trường. Dịp nghỉ lễ 30-4, 1-5 và giai đoạn khởi động mùa du lịch hè luôn là thời điểm nhu cầu đi lại tăng mạnh. Dịp nghỉ lễ này thường trùng với thời điểm khởi động mùa du lịch, vì vậy lượng hành khách dự báo tăng cao; trong khi các doanh nghiệp lữ hành cũng dự báo giá tour hè năm nay tăng khoảng 10-15% so với cùng kỳ, cho thấy thị trường du lịch đang bước vào giai đoạn sôi động.
Ảnh minh họa: Ngọc Thắng
Chính trong bối cảnh đó, nhu cầu đổi ngoại tệ cho du lịch, học tập, thăm thân, công tác ở nước ngoài có xu hướng tăng lên, tạo “đất” để các đối tượng trung gian bất hợp pháp lôi kéo người dân.
Thực tế, đây không phải là lần đầu xuất hiện chiêu trò này. Từ năm 2022, đã xuất hiện tình trạng nhiều hội nhóm trên Zalo, Facebook công khai thuê người mua, đổi USD với tiền công từ 1-2 triệu đồng/ngày.
Người được thuê phải có hộ chiếu còn hạn, căn cước công dân, thậm chí được bố trí xe đưa đón, phụ cấp bữa trưa. Để “lách” quy định, bên thuê còn sử dụng thông tin cá nhân để đặt vé máy bay giả cho các chuyến đi du lịch, thường là các nước Đông Nam Á, mua xong ngoại tệ thì hoàn vé, chấp nhận mất phí. Khi ấy, mức mua được quảng bá lên tới 3.000-5.000 USD, qua 4-5 chi nhánh ngân hàng khác nhau.
Nếu như trước đây thủ đoạn chủ yếu là thuê người đứng tên mua hộ thì gần đây hoạt động mua bán ngoại tệ trái phép còn len lỏi sâu hơn lên không gian mạng. Cuối tháng 3-2026 ghi nhận các hội nhóm đổi ngoại tệ trên mạng xã hội mọc lên dày đặc, tràn ngập lời chào mời “tỷ giá tốt”, “giao dịch nhanh”, “không cần thủ tục”; thậm chí một số đối tượng còn sao chép tên gọi, logo, hình ảnh nhận diện của ngân hàng, dựng website và hợp đồng giả để tạo cảm giác chuyên nghiệp, hợp pháp. Khi tâm lý cần đổi tiền gấp cộng với mong muốn được giá cao hơn ngân hàng, người dân rất dễ trở thành “con mồi”.
Không chỉ mất tiền công sức, còn có thể vướng vòng pháp lý
Điều nguy hiểm của việc “mua hộ”, “đứng tên hộ” không dừng ở chuyện nhận vài trăm nghìn hay hơn 1 triệu đồng tiền công. Cơ quan công an đã khuyến cáo rõ: người dân không nên cung cấp thông tin tài khoản ngân hàng, dữ liệu sinh trắc học, hình ảnh căn cước công dân, chứng minh nhân dân, hộ chiếu hay bất kỳ thông tin nhạy cảm nào cho người lạ qua điện thoại, tin nhắn hoặc mạng xã hội; đồng thời tuyệt đối không đi mua hộ, mua thuê ngoại tệ cho người khác tại các tổ chức tín dụng dưới bất kỳ lý do gì. Một khi giấy tờ cá nhân bị lợi dụng, hệ lụy có thể vượt xa một giao dịch ngoại tệ trái phép thông thường.
Về chế tài, Nghị định số 340/2025/NĐ-CP có hiệu lực từ ngày 9-2-2026 quy định khá cụ thể mức xử phạt vi phạm hành chính trong hoạt động ngoại hối. Theo luật sư Nguyễn Thụy Hân, hành vi mua bán ngoại tệ giữa cá nhân với nhau có giá trị từ 1.000 USD đến dưới 10.000 USD có thể bị phạt từ 10 đến 20 triệu đồng; ngoài ra còn có thể bị tịch thu số ngoại tệ vi phạm. Với tổ chức, mức phạt áp dụng bằng 2 lần mức phạt đối với cá nhân. Nói cách khác, cái gọi là “việc nhẹ lương cao” thực chất là một cuộc đánh đổi đầy rủi ro.
Từ góc nhìn người dân, không phải ai cũng chủ động né tránh kênh giao dịch không hợp pháp vì thiếu hiểu biết, mà nhiều khi chỉ vì thói quen và tâm lý tiện đâu làm đó. Chia sẻ với báo chí, chị Bích Ngọc ở Hà Nội cho biết trước kỳ nghỉ Tết Dương lịch đã mang số ngoại tệ của người thân từ Đài Loan gửi về ra khu vực Hà Trung để bán, nhưng bị từ chối giao dịch; sau đó chị quyết định chờ ngân hàng mở cửa để thực hiện đúng quy định. Câu chuyện này cho thấy một thay đổi đáng chú ý: khi thị trường bị siết chặt hơn, ngay cả những điểm giao dịch tự do quen thuộc cũng dè dặt hơn, buộc người dân phải quay trở lại kênh chính thống.
Trong bối cảnh thị trường du lịch bước vào mùa cao điểm, nhu cầu ngoại tệ của người dân là hoàn toàn chính đáng. Nhưng càng chính đáng thì càng phải đi bằng con đường hợp pháp. Người dân đi du lịch, công tác, học tập hay chữa bệnh ở nước ngoài đều có thể mua ngoại tệ tại các tổ chức tín dụng được cấp phép, trên cơ sở giấy tờ chứng minh mục đích sử dụng.
Cảnh báo mới nhất của Công an thành phố Hà Nội vì thế không chỉ là lời nhắc đối với vài người ham tiền công đứng tên mua hộ ngoại tệ. Đây còn là lời cảnh tỉnh rộng hơn trong mùa du lịch: đừng để sự thuận tiện nhất thời, vài đồng chênh lệch tỷ giá hay một khoản thù lao trước mắt biến mình thành mắt xích trong chuỗi giao dịch trái phép. Giữ an toàn cho túi tiền, dữ liệu cá nhân và cho chính mình, cách tốt nhất vẫn là giao dịch đúng nơi, đúng mục đích, đúng quy định của pháp luật.
