Tại hội thảo "Lộ trình Niêm yết cho Doanh nghiệp FDI tại Việt Nam" diễn ra ngày 17/9, ông Thomas Nguyen, Giám đốc Thị trường Nước ngoài tại Chứng khoán SSI đã dành một phần bài trình bày để nói về sự thay đổi trong cấu trúc nhà đầu tư trên thị trường chứng khoán Việt Nam. Theo ông, một trong những dấu hiệu rõ nét của quá trình này là sự phát triển nhanh của giao dịch định lượng, thường được gọi là quant trading.
Dữ liệu SSI trình bày cho thấy giao dịch quant hiện mới chiếm khoảng 6,6% tổng khối lượng giao dịch trên thị trường Việt Nam. Tuy nhiên, riêng tại SSI, các quỹ quant đã chiếm khoảng 50% khối lượng giao dịch của nhóm khách hàng tổ chức nước ngoài, khoảng cách này cho thấy dư địa tăng trưởng còn rất lớn.
Theo ông Thomas, giao dịch định lượng hiện đã trở thành một cấu phần quan trọng tại nhiều thị trường phát triển. Ông lấy thị trường Mỹ làm ví dụ và ước tính khoảng 60% giao dịch tại đây hiện có sự tham gia của các chiến lược định lượng. Trong khi đó, tỷ lệ này tại Việt Nam mới ở mức khá thấp, nhưng theo lãnh đạo SSI xu hướng gia tăng là khó đảo ngược khi thị trường ngày càng mang tính tổ chức hóa.
Quant trading về cơ bản là phương thức sử dụng các mô hình toán học, dữ liệu và thuật toán để đưa ra quyết định giao dịch, thay vì chủ yếu dựa vào quyết định thủ công của nhà đầu tư. Các chiến lược có thể được thiết kế dựa trên tín hiệu giá, thanh khoản, biến động hoặc mối quan hệ thống kê giữa các tài sản. Vì vậy, khi quy mô thị trường và chất lượng dữ liệu cải thiện, vai trò của các chiến lược này thường có điều kiện mở rộng.
Theo ông Thomas, sự gia tăng của quant trading không chỉ làm thay đổi cơ cấu nhà đầu tư mà còn có thể tác động đến thanh khoản và mức độ biến động của thị trường. Ông cho biết trong những thời điểm tâm lý thị trường trở nên thận trọng, các quỹ định lượng đôi khi xuất hiện ở chiều mua, qua đó cung cấp thêm thanh khoản cho phía đối diện.
"Họ cung cấp thanh khoản, mang lại sự ổn định và góp phần làm giảm biến động trên thị trường", lãnh đạo SSI chia sẻ.
Đại diện SSI cũng nhận định quant trading đặc biệt có ý nghĩa tại một thị trường vẫn có tỷ trọng nhà đầu tư cá nhân cao như Việt Nam. Một số chiến lược trung lập thị trường hoặc hồi quy về trung bình có thể giao dịch ngược với những biến động ngắn hạn, qua đó bổ sung thanh khoản trong những thời điểm phần lớn nhà đầu tư cùng giao dịch theo một hướng.
Xu hướng này diễn ra song song với quá trình gia tăng vai trò của nhà đầu tư tổ chức. Theo số liệu SSI, tỷ trọng giao dịch nước ngoài trên thị trường Việt Nam đã tăng từ 7,4% năm 2021 lên 13,2% trong 7 tháng đầu năm 2026. Riêng tại SSI, khách hàng tổ chức hiện chiếm khoảng 30% hoạt động, trong khi công ty đã mở thêm 185 tài khoản tổ chức trong năm nay, tăng 65% so với cùng kỳ.
Ông Thomas cho rằng cách nhìn truyền thống về một thị trường chứng khoán Việt Nam chủ yếu do nhà đầu tư cá nhân chi phối với tỷ lệ 90% cá nhân - 10% tổ chức đang dần thay đổi. Ông ước tính tỷ trọng dòng vốn tổ chức trên toàn thị trường thực tế có thể đã tiến gần 15% và có khả năng hướng tới 20% khá nhanh. Khi lượng vốn tổ chức gia tăng, những chiến lược giao dịch dựa trên dữ liệu, chỉ số và mô hình định lượng cũng được kỳ vọng phát triển theo.
Sự thay đổi này đồng thời đặt ra yêu cầu mới đối với các công ty chứng khoán. Theo ông Thomas, khi khách hàng tổ chức và các quỹ quant tham gia nhiều hơn, các công ty môi giới phải nâng cấp năng lực công nghệ, hệ thống giao dịch và khả năng xử lý khối lượng lệnh lớn để đáp ứng tiêu chuẩn của nhóm nhà đầu tư này. Ông cho rằng công nghệ sẽ ngày càng trở thành một phần cốt lõi trong năng lực cạnh tranh của các công ty chứng khoán, thay vì chỉ đóng vai trò hỗ trợ hoạt động môi giới như trước đây.
Theo lãnh đạo SSI, thị trường chứng khoán Việt Nam đang bước vào giai đoạn mà dòng vốn không chỉ tăng về quy mô mà còn thay đổi về tính chất. Khi nhà đầu tư tổ chức, quỹ thụ động và các chiến lược định lượng đóng vai trò lớn hơn, cách thị trường vận động cũng có thể khác đáng kể so với giai đoạn phụ thuộc chủ yếu vào dòng tiền cá nhân.
